Spadki
Kolizja testamentów: Co zrobić, gdy istnieją dwa dokumenty spadkowe?
Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło
Publikacja: 2026-10-06 · aktualizacja: 2026-10-06 · czas czytania 7 min
W sprawach spadkowych, w których spadkodawca pozostawił więcej niż jeden testament, często pojawiają się skomplikowane kwestie prawne. Niniejszy artykuł analizuje przypadek, gdy po zmarłym pozostały zarówno testament notarialny, jak i późniejszy testament holograficzny, a na podstawie wcześniejszego dokumentu sporządzono już akt poświadczenia dziedziczenia.
Szybka odpowiedź
W sytuacji, gdy istnieją dwa testamenty – wcześniejszy notarialny i późniejszy holograficzny – to późniejszy testament, jeżeli spełnia wymogi formalne, co do zasady odwołuje testament wcześniejszy. Sporządzony na podstawie wcześniejszego testamentu Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD) jest wtedy nieskuteczny i powinien zostać uchylony w postępowaniu sądowym o stwierdzenie nabycia spadku.
- Późniejszy testament holograficzny, jeśli jest ważny, odwołuje wcześniejszy testament notarialny, jeżeli jego treść jest sprzeczna z wolą spadkodawcy wyrażoną wcześniej.
- Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD) sporządzony na podstawie wcześniejszego testamentu jest nieskuteczny, gdy ujawni się późniejszy testament i powinien zostać uchylony przez sąd.
- Najwłaściwszą drogą procesową jest złożenie wniosku o sądowe stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu holograficznego, z jednoczesnym żądaniem uchylenia APD.
- Konieczne jest zabezpieczenie majątku spadkowego, np. poprzez wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej nieruchomości i ewentualne zajęcie rachunków bankowych.
- Spadkobiercy powinni złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania do spadku.
- Roszczenie o zwrot środków wypłaconych z rachunku zmarłego na podstawie nieskutecznego APD stanowi roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.
Jak wyglądała sprawa?
Sprawa dotyczyła dziedziczenia po zmarłym Z. R. M., który pozostawił dwa testamenty: notarialny z 2018 roku i późniejszy, ręczny testament z 2023 roku, co doprowadziło do konfliktu między spadkobiercami.
Z. R. M. zmarł 10 października 2025 roku, pozostawiając jako spadkobierców syna J. Z. M., córkę A. K. M. oraz partnerkę M. E. N., z którą nie zawarł związku małżeńskiego. Majątek spadkowy obejmował lokal mieszkalny z hipoteką, rachunek bankowy, samochód oraz kredyt konsumpcyjny. Koszty pogrzebu w kwocie 12 000 zł poniosła M. E. N.
Zmarły sporządził notarialny testament 15 czerwca 2018 roku, w którym powołał M. E. N. na jedyną spadkobierczynię. 3 kwietnia 2023 roku Z. R. M. sporządził testament holograficzny (ręczny), w którym lokal mieszkalny przeznaczył dla córki A. K. M., synowi J. Z. M.owi zapisał 50 000 zł, a resztę majątku podzielił po równo między dzieci. Testament holograficzny został odnaleziony przez J. Z. M. 20 października 2025 roku.
M. E. N., nie mając wiedzy o późniejszym testamencie, uzyskała Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD) u notariusza 25 października 2025 roku, na podstawie wcześniejszego testamentu notarialnego. W oparciu o ten APD, Bank Powszechny S.A. wypłacił M. E. N. 60 000 zł z rachunku zmarłego 30 października 2025 roku. J. Z. M. złożył w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu holograficznego, kwestionując skuteczność APD i żądając zwrotu wypłaconych środków oraz zabezpieczenia roszczeń do nieruchomości.
Czy późniejszy testament ręczny jest ważny i odwołuje wcześniejszy?
Tak, późniejszy testament holograficzny, jeżeli spełnia wszystkie wymogi formalne, skutecznie odwołuje wcześniejszy testament notarialny, jeżeli jego treść jest sprzeczna z wcześniejszą wolą spadkodawcy.
Zgodnie z zasadami prawa spadkowego, spadkodawca może w każdym czasie odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Późniejszy testament odwołuje wcześniejszy, jeśli spadkodawca nie zaznaczył w nim, że nie chce odwołać poprzedniego, lub w inny sposób wyraził taką wolę.
Testament holograficzny z 3 kwietnia 2023 roku, powołujący do spadku dzieci zmarłego i w inny sposób rozporządzający majątkiem, jest późniejszy od testamentu notarialnego z 15 czerwca 2018 roku. Jego treść wyraźnie wskazuje na odmienną wolę spadkodawcy, co oznacza, że co do zasady odwołuje on wcześniejsze rozrządzenia. Warunkiem ważności testamentu holograficznego jest to, aby został w całości spisany własnoręcznie przez spadkodawcę, podpisany i opatrzony datą.
Co ze sporządzonym Aktem Poświadczenia Dziedziczenia (APD)?
Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD) sporządzony na podstawie testamentu notarialnego jest obecnie nieskuteczny w relacji między spadkobiercami i powinien zostać uchylony przez sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.
Notariusz sporządził APD na rzecz M. E. N. 25 października 2025 roku, nie mając wiedzy o istnieniu późniejszego testamentu holograficznego. Akt ten, choć formalnie obowiązujący w obrocie prawnym do czasu jego uchylenia, jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym i ostatnią wolą spadkodawcy.
Jeżeli po sporządzeniu APD ujawni się testament, na podstawie którego spadkobierca nabył spadek, sąd uchyla APD i stwierdza nabycie spadku na podstawie tego testamentu. Oznacza to, że APD zostanie uznany za bezskuteczny w relacji między spadkobiercami po prawomocnym stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie testamentu holograficznego.
Jakie kroki powinien podjąć spadkobierca w tej sytuacji?
Z punktu widzenia Klienta, J. Z. M., należy preferować wniesienie do sądu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu holograficznego, z jednoczesnym wnioskiem o uchylenie Aktu Poświadczenia Dziedziczenia i zabezpieczenie roszczeń.
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest najwłaściwszą drogą procesową do ustalenia kręgu spadkobierców i ich udziałów w przypadku konfliktu testamentów. Sąd w tym postępowaniu ma możliwość zbadania ważności obu testamentów i rozstrzygnięcia, który z nich stanowi podstawę dziedziczenia. W jego ramach sąd uchyli błędnie sporządzony APD.
Kluczowe jest również złożenie wniosku o zabezpieczenie roszczeń. Może to obejmować wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej nieruchomości, zakazujący rozporządzania nią przez M. E. N., oraz ewentualne zabezpieczenie wypłaconych środków pieniężnych poprzez zajęcie innych aktywów. Takie działania mają na celu ochronę majątku spadkowego przed dalszymi rozporządzeniami przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy.
Żądanie zwrotu kwoty 60 000 zł wypłaconej przez bank powinno zostać skierowane do M. E. N. w ramach postępowania spadkowego lub odrębnego powództwa, jako roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, po prawomocnym stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie testamentu holograficznego.
Jakie terminy są kluczowe w sprawie spadkowej?
Najważniejszym terminem jest 6-miesięczny okres na złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, licząc od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu.
Dla J. Z. M.a i A. K. M., termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku rozpoczął bieg 20 października 2025 roku, czyli od dnia odnalezienia testamentu holograficznego. Upływa on 20 kwietnia 2026 roku. Niezłożenie oświadczenia w tym terminie skutkuje domyślnym przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, co jest korzystne, ale zaleca się złożenie oświadczenia wprost, aby uniknąć wątpliwości.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku oraz wniosek o uchylenie APD nie są ograniczone żadnymi terminami przedawnienia i mogą być złożone w każdym czasie. Roszczenie o zwrot 60 000 zł od M. E. N. jako bezpodstawne wzbogacenie przedawnia się na zasadach ogólnych, tj. zazwyczaj po upływie 6 lat od daty wymagalności, w tym przypadku od 30 października 2025 roku (data wypłaty środków).
Jak udowodnić autentyczność testamentu ręcznego i co z roszczeniami finansowymi?
Kluczowe dla udowodnienia autentyczności testamentu holograficznego będzie złożenie jego oryginału w sądzie i ewentualne przeprowadzenie ekspertyzy grafologicznej, natomiast roszczenie o zwrot wypłaconych środków stanowi bezpodstawne wzbogacenie.
Oryginał testamentu holograficznego musi zostać złożony w sądzie spadku, gdzie zostanie otwarty i ogłoszony. W przypadku kwestionowania jego autentyczności przez M. E. N., niezbędne będzie powołanie biegłego grafologa, którego opinia potwierdzi, że dokument został sporządzony własnoręcznie, podpisany i datowany przez zmarłego. Dodatkowo, można powołać świadków, którzy potwierdzą okoliczności sporządzenia testamentu lub jego odnalezienia.
Masa spadkowa netto, po uwzględnieniu aktywów (lokal mieszkalny, rachunek bankowy, samochód) oraz pasywów (hipoteka, kredyt konsumpcyjny, koszty pogrzebu), wynosi 433 000 zł. Kwota 60 000 zł, wypłacona M. E. N. z rachunku bankowego na podstawie nieskutecznego APD, stanowi bezpodstawne wzbogacenie po jej stronie. J. Z. M., jako spadkobierca, ma prawo do żądania zwrotu tej kwoty do masy spadkowej wraz z odsetkami od dnia wezwania do zapłaty lub doręczenia pozwu. Koszty pogrzebu (12 000 zł) poniesione przez M. E. N. są długiem spadkowym i powinny zostać jej zwrócone z masy spadkowej, pomniejszając ją przed podziałem.
- Majątek spadkowy brutto: 660 000 zł
- Długi spadkowe (hipoteka, kredyt, koszty pogrzebu): 227 000 zł
- Masa spadkowa netto do podziału: 433 000 zł
- Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia od M. E. N.: 60 000 zł
Jakie ryzyka procesowe i finansowe wiążą się ze sprawą?
Głównym ryzykiem jest kwestionowanie autentyczności testamentu holograficznego oraz związane z tym koszty opinii biegłego, jednak prawidłowo zaplanowana strategia sądowa minimalizuje ryzyko utraty majątku spadkowego.
M. E. N. może podnosić zarzuty dotyczące autentyczności testamentu holograficznego, a nawet sugerować jego zniszczenie lub ukrycie. Klient musi być przygotowany na obronę testamentu, przedstawiając oryginał w sądzie i potencjalnie opinię grafologiczną. Działania M. E. N. mogą obejmować próby dochodzenia odszkodowania od notariusza lub banku, choć ich odpowiedzialność jest mało prawdopodobna, gdyż działali na podstawie ważnego w momencie czynności APD.
Bank Powszechny S.A. działał zgodnie z obowiązującym APD, dokonując wypłaty 60 000 zł. Dopóki APD nie zostanie uchylony, bank prawdopodobnie nie poniesie odpowiedzialności. Po uchyleniu APD, roszczenie o zwrot środków będzie kierowane bezpośrednio do M. E. N. Bank może jednak wstrzymać dalsze dyspozycje na rachunku zmarłego po otrzymaniu informacji o toczącym się postępowaniu spadkowym.
Koszty sądowe obejmują opłaty od wniosków, koszty opinii biegłego (szczególnie grafologicznej, która może być znacząca) oraz koszty zastępstwa procesowego. Niezależnie od wyniku sprawy, Klient będzie musiał pokryć te koszty. W przypadku przegranej, istnieje ryzyko zwrotu kosztów postępowania stronie przeciwnej. Staranne przygotowanie wniosków i dowodów jest kluczowe dla zminimalizowania ryzyk finansowych.
Najczęstsze pytania
Czy testament holograficzny jest ważniejszy niż notarialny?
Nie jest kwestią ważności, lecz chronologii. Późniejszy testament, jeśli jest ważny i odwołuje wcześniejszy, ma pierwszeństwo niezależnie od formy (notarialny, holograficzny).
Co to jest Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD)?
Akt Poświadczenia Dziedziczenia to dokument sporządzony przez notariusza, który potwierdza, kto jest spadkobiercą i w jakich udziałach, mający moc prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Czy bank ponosi odpowiedzialność za wypłatę środków na podstawie APD, który okaże się nieskuteczny?
Bank działający w dobrej wierze na podstawie ważnego APD, który został mu przedstawiony, zazwyczaj nie ponosi odpowiedzialności za wypłatę środków. Roszczenie o zwrot środków należy wtedy kierować do osoby, która je otrzymała.
Czy muszę przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza?
Złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest zalecane, aby ograniczyć odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości aktywów spadkowych. Niezłożenie żadnego oświadczenia w terminie 6 miesięcy skutkuje domyślnym przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Jak długo trwa sądowe postępowanie spadkowe w przypadku kolizji testamentów?
Czas trwania postępowania sądowego zależy od wielu czynników, takich jak złożoność sprawy, ilość dowodów do przeprowadzenia (np. ekspertyza grafologiczna, przesłuchania świadków) oraz obłożenie sądu, ale może trwać od kilku miesięcy do kilku lat.
Dokumenty sprawy do pobrania
- Sprawa 173 — stan faktyczny i dokumenty (DOCX) — DOCX · 16 KB
- Sprawa 173 — rozwiązanie CaseBox (DOCX) — DOCX · 22 KB
Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI
Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.
Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox
Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.
Podstawy prawne
- art. 1059 § 1 Kodeksu cywilnego
- art. 95k Prawa o notariacie
- art. 95a § 2 Prawa o notariacie
- art. 405 Kodeksu cywilnego
- art. 415 Kodeksu cywilnego
- art. 730 Kodeksu postępowania cywilnego
- art. 736 Kodeksu postępowania cywilnego
- art. 6 Kodeksu cywilnego
- art. 669 Kodeksu postępowania cywilnego
- art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego
- art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego
- art. 646 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego
Brzmienie: Art. 1059 Kodeks cywilny
[TK] Spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku: 1) stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo 2) mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo 3) są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo 4) są trwale niezdolni do pracy.
Brzmienie: Art. 95k Prawo o notariacie
§ 1. O uchyleniu zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia Krajowa Rada Notarialna zawiadamia notariusza, który czyni o tym wzmiankę na akcie poświadczenia dziedziczenia. § 2. Prezes Krajowej Rady Notarialnej niezwłocznie poleca wykreślenie z Rejestru Spadkowego uchylonego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia albo poleca dokonanie odpowiedniej zmiany wpisu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Brzmienie: Art. 405 Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
Brzmienie: Art. 415 Kodeks cywilny
Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
Brzmienie: Art. 730 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. § 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.
Brzmienie: Art. 736 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia; 2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. § 2. Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy nadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy. § 3. Wskazana w § 1 suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania. § 4. Jeżeli w ramach zabezpieczenia obowiązany składa sumę zabezpieczenia, sumę tę umieszcza na rachunku depozytowym Ministra Finansów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. § 5. W sprawach wymienionych w art. 479[89] wniosek powinien zawierać ponadto informację, czy toczy lub toczyło się postępowanie w przedmiocie unieważnienia prawa wyłącznego albo oświadczenie strony lub uczestnika postępowania o braku wiedzy o takim postępowaniu.
Brzmienie: Art. 6 Kodeks cywilny
Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.
Brzmienie: Art. 669 Kodeks postępowania cywilnego
Sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy testamentowi i jako spadkobiercy ustawowi zgodnie z kolejnością dziedziczenia. Spośród spadkobierców ustawowych wzywa się małżonka, zstępnych, osoby pozostające w stosunku przysposobienia, rodziców i rodzeństwo. Pozostałych spadkobierców ustawowych wzywa się, jeżeli są sądowi znani.
Brzmienie: Art. 679 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. § 2. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany. § 3. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. § 4. Przepisy § 1–3 stosuje się odpowiednio do zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia oraz do stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego.
Brzmienie: Art. 1015 Kodeks cywilny
§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. § 1[1]. Do zachowania terminu, o którym mowa w § 1, wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. § 1[2]. Jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. § 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Brzmienie: Art. 646 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Osoba, u której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza. § 2. Kto bezzasadnie uchyla się od wykonania powyższego obowiązku, ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę. Ponadto sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę.
Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-06.