Spadki

Podważenie testamentu notarialnego: Wady oświadczenia woli spadkodawczyni i roszczenia o zachowek

Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło

Publikacja: 2026-10-06 · aktualizacja: 2026-10-06 · czas czytania 7 min

Sprawa dotycząca podważenia testamentu notarialnego to złożone zagadnienie prawne. Klientka K. N. kwestionuje ważność ostatniej woli swojej babki, Z. K., wskazując na jej stan zdrowia psychicznego oraz wpływ drugiej strony. Niniejszy artykuł analizuje możliwości prawne, terminy procesowe oraz strategię działania w podobnych przypadkach.

Szybka odpowiedź

Testament notarialny może zostać podważony, jeśli spadkodawca sporządził go w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem błędu lub groźby, a także w przypadku roszczeń o zachowek dla pominiętych spadkobierców ustawowych.

  • Możliwość unieważnienia testamentu z powodu braku świadomej lub swobodnej woli spadkodawczyni (art. 945 Kodeksu cywilnego).
  • Ważność oświadczenia notariusza może być podważona dowodem przeciwnym (art. 244 Kodeksu postępowania cywilnego).
  • Roszczenie o zachowek dla wnuczki K. N. jest aktualne i może wynosić ponad 240 000 zł.
  • Kluczowe dowody to dokumentacja medyczna oraz opinia biegłego psychiatry lub psychologa klinicznego.
  • Konieczne jest szybkie zabezpieczenie majątku spadkowego poprzez zajęcie rachunku bankowego i wpis hipoteki przymusowej.
  • Istnieje termin 3 lat na powołanie się na nieważność testamentu od dowiedzenia się o przyczynie, jednak nie dłużej niż 10 lat od otwarcia spadku.

Jak wyglądała sprawa podważenia testamentu?

Klientka K. N. dąży do podważenia testamentu notarialnego sporządzonego przez jej babkę, Z. K., na rzecz jej drugiego męża J. K., z uwagi na stan psychiczny spadkodawczyni i podejrzenia o manipulację.

Klientka K. N., wnuczka zmarłej Z. K., zleciła kancelarii analizę podstaw do podważenia testamentu notarialnego sporządzonego przez jej babkę 3 stycznia 2025 roku. Zgodnie z tym testamentem, cały majątek ruchomy i nieruchomy Z. K. oraz zapis pieniężny w kwocie 150 000,00 zł przypadł jej drugiemu mężowi, J. K., który został również ustanowiony wykonawcą testamentu.

Z. K. zmarła 15 marca 2025 roku. K. N. kwestionuje ważność testamentu, wskazując, że w okresie jego sporządzania (grudzień 2024 – styczeń 2025) spadkodawczyni przechodziła załamanie psychiczne po hospitalizacji, miała problemy z pamięcią, a J. K. miał pełną kontrolę nad jej korespondencją, telefonami i wizytami lekarskimi, co mogło świadczyć o wywieraniu presji i manipulacji. J. K. uzyskał już tymczasowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i wezwał K. N. do zrzeczenia się roszczeń spadkowych w zamian za 50 000,00 zł.

Czy testament jest ważny, jeśli spadkodawczyni była chora psychicznie?

Testament może być nieważny, jeśli spadkodawczyni w chwili jego sporządzenia znajdowała się w stanie wyłączającym świadome lub swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że spadkodawca nie sporządziłby testamentu tej treści, gdyby nie działał pod wpływem błędu, albo pod wpływem groźby. Twierdzenia K. N. o załamaniu psychicznym Z. K. i problemach z pamięcią po hospitalizacji, w połączeniu z faktem sporządzenia testamentu krótko po tym okresie, wskazują na potencjalne wady oświadczenia woli.

Mimo że notariusz w akcie testamentu oświadczył, iż spadkodawczyni "oświadczała wolę dobrowolnie i była zdolna do czynności prawnych", oświadczenie to, jako dokument urzędowy, może zostać podważone dowodem przeciwnym. Zatem, nawet silne dowody ze strony notariusza mogą być kwestionowane poprzez przedstawienie wystarczających dowodów potwierdzających odmienny stan psychiczny spadkodawczyni w chwili sporządzania testamentu.

Jakie terminy obowiązują przy podważaniu testamentu i dochodzeniu zachowku?

Na nieważność testamentu z powodu wad oświadczenia woli można powołać się w ciągu trzech lat od dowiedzenia się o przyczynie nieważności, jednak nie dłużej niż dziesięć lat od otwarcia spadku, natomiast roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, termin na podważenie testamentu z uwagi na wady oświadczenia woli wynosi trzy lata od dnia, w którym osoba uprawniona dowiedziała się o przyczynie nieważności, jednak nie dłużej niż dziesięć lat od otwarcia spadku. Ponieważ Z. K. zmarła 15 marca 2025 roku, roszczenie K. N. jest aktualne. Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu, co również sprawia, że jest ono wciąż możliwe do dochodzenia.

Tymczasowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku uzyskane przez J. K. nie zamyka drogi do dochodzenia roszczeń. Może ono zostać zmienione lub uchylone w razie ustalenia nieważności testamentu. W przypadku toczącego się postępowania o unieważnienie testamentu, można złożyć wniosek o zawieszenie wykonania tymczasowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku do czasu rozstrzygnięcia sporu o jego ważność.

Jakie dowody są kluczowe do unieważnienia testamentu?

Kluczowe dowody do unieważnienia testamentu to pełna dokumentacja medyczna spadkodawczyni, opinia biegłego psychiatry lub psychologa, zeznania świadków oraz wszelkie dowody na ewentualną presję lub manipulację.

Wykazanie nieważności testamentu wymaga zgromadzenia szeregu dowodów. Najważniejsza będzie pełna dokumentacja medyczna Z. K., szczególnie z okresu hospitalizacji w grudniu 2024 roku oraz z okresu sporządzania testamentu (grudzień 2024 – styczeń 2025). Na podstawie tej dokumentacji oraz zeznań świadków, kluczowe znaczenie będzie miała opinia biegłego psychiatry lub psychologa klinicznego, który oceni stan psychiczny spadkodawczyni w chwili sporządzania testamentu i określi, czy była ona zdolna do świadomego i swobodnego wyrażania woli.

Równie ważne będą zeznania świadków, takich jak pielęgniarka środowiskowa, sąsiedzi czy członkowie rodziny, którzy mogą potwierdzić załamanie psychiczne, problemy z pamięcią spadkodawczyni oraz ewentualną kontrolę kontaktów przez J. K. Wszelkie dowody na presję lub manipulację, jak korespondencja czy informacje o odcięciu telefonów, również mogą wesprzeć argumentację. Strony są zobowiązane wskazywać dowody na fakty, z których wywodzą skutki prawne, a sąd ocenia ich wiarygodność na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

Czy można dochodzić zachowku i ile może wynosić?

Klientce K. N. przysługuje roszczenie o zachowek, który wstępnie oszacowano na kwotę około 246 355,19 zł, a w celu jego zabezpieczenia można zastosować zajęcie rachunku bankowego oraz wpis hipoteki przymusowej.

K. N., jako wnuczka spadkodawczyni, jest uprawniona do zachowku, o ile nie została skutecznie wydziedziczona, co nie wynika ze stanu faktycznego. Przyjmując hipotetyczną wartość nieruchomości na 550 000,00 zł i środków na rachunku bankowym w wysokości 285 420,75 zł, łączna wartość aktywów spadkowych wynosi 835 420,75 zł. Do obliczenia zachowku dolicza się także zapisy, w tym zapis pieniężny 150 000,00 zł dla J. K., co daje podstawę obliczenia zachowku w wysokości 985 420,75 zł.

W przypadku dziedziczenia ustawowego, gdyby żył rodzic K. N. (dziecko Z. K.), K. N. dziedziczyłaby w jego miejsce. Przyjmując, że Z. K. miała jednego zstępnego i męża, K. N. dziedziczyłaby ½ spadku. Jej zachowek, jako zstępnej, wynosi połowę wartości udziału spadkowego, czyli ¼ czystej wartości spadku powiększonej o zapisy. Wstępnie wyliczona kwota zachowku dla K. N. to 246 355,19 zł. Odsetki ustawowe za opóźnienie od tej kwoty biegną od dnia wymagalności roszczenia, czyli co do zasady od daty wezwania do zapłaty.

W celu zabezpieczenia przyszłych roszczeń K. N., możliwe jest złożenie wniosku o zajęcie rachunku bankowego J. K. oraz o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości wchodzącej w skład spadku. Zabezpieczenie na kwotę około 200 000,00 – 250 000,00 zł wydaje się proporcjonalne i wykonalne, biorąc pod uwagę oszacowaną wartość zachowku.

Jakie są ryzyka procesowe i jaka strategia działania jest rekomendowana?

Głównym ryzykiem jest moc dowodowa oświadczenia notariusza, a rekomendowana strategia obejmuje równoczesne wniesienie pozwu o unieważnienie testamentu i wniosków o zabezpieczenie, przy aktywnym gromadzeniu dowodów.

Sprawa niesie ze sobą ryzyka, takie jak mocne oświadczenie notariusza w akcie testamentu, utrudniony dostęp do pełnej dokumentacji medycznej oraz wysokie koszty postępowania, w tym związane z opiniami biegłych. J. K. będzie powoływał się na brak bezpośrednich dowodów manipulacji oraz na oświadczenie notariusza, kwestionując wiarygodność twierdzeń K. N. z uwagi na napięte relacje rodzinne.

Rekomendowana strategia to równoczesne wniesienie pozwu o stwierdzenie nieważności testamentu i wniosków o zabezpieczenie majątku spadkowego (zajęcie rachunku bankowego, wpis hipoteki przymusowej). Należy również złożyć wniosek o zawieszenie wykonania tymczasowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. W zależności od zgromadzonych dowodów, możliwe jest również rozważenie zawiadomienia prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa wymuszenia rozporządzenia mieniem. Aktywne gromadzenie dowodów i równoległe prowadzenie negocjacji ugodowych, lecz dopiero po zabezpieczeniu majątku, są kluczowe dla sukcesu sprawy.

Jakie kroki należy podjąć w sprawie podważenia testamentu?

Należy niezwłocznie zgromadzić dokumentację medyczną, następnie sporządzić opinię prawną dla klientki, wystosować wezwanie przedsądowe, a w dalszej kolejności złożyć pozew o unieważnienie testamentu wraz z wnioskami o zabezpieczenie i zawieszenie wykonania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Pierwszym krokiem jest pilne zgromadzenie pełnej dokumentacji medycznej Z. K., w tym tej z okresu jej hospitalizacji i bezpośrednio poprzedzającej sporządzenie testamentu, a także zebranie danych kontaktowych potencjalnych świadków. Na tej podstawie zostanie sporządzona szczegółowa opinia prawna dla klientki K. N. z rekomendacjami dalszych działań.

Kolejne kroki obejmują wystosowanie wezwania przedsądowego do J. K. z żądaniem zabezpieczenia majątku i propozycją ugody. W przypadku braku porozumienia, należy złożyć pozew o stwierdzenie nieważności testamentu wraz z wnioskami o zabezpieczenie roszczeń majątkowych (zajęcie rachunku bankowego, wpis hipoteki przymusowej) oraz wnioskiem o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry/psychologa. Równolegle, do sądu, który wydał tymczasowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, należy złożyć wniosek o zawieszenie jego wykonania. Po zgromadzeniu wystarczających dowodów, możliwe będzie rozważenie złożenia zawiadomienia do prokuratury.

Najczęstsze pytania

Czy choroba psychiczna spadkodawcy automatycznie unieważnia testament?

Nie automatycznie. Testament jest nieważny, jeśli w chwili jego sporządzenia spadkodawca znajdował się w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Wymaga to udowodnienia na podstawie dokumentacji medycznej i opinii biegłych, a nie tylko stwierdzenia faktu choroby.

Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek?

Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. W przypadku, gdy uprawniony dowiedział się o testamencie później, termin ten biegnie od momentu dowiedzenia się, ale nie dłużej niż pięć lat od otwarcia spadku.

Co to jest zachowek i komu przysługuje?

Zachowek to uprawnienie do otrzymania określonej części spadku dla najbliższych członków rodziny spadkodawcy (zstępnych, małżonka, rodziców), którzy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali zbyt mało. Jest to forma ochrony interesów spadkobierców ustawowych, aby nie zostali całkowicie pozbawieni udziału w majątku spadkowym.

Dokumenty sprawy do pobrania

Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI

Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.

Przeanalizuj własną sprawę

Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox

Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.

Zobacz Giełdę CaseBox · Plany Prawnik i Kancelaria

Podstawy prawne

Brzmienie: Art. 94 Kodeks cywilny

Warunek niemożliwy, jak również warunek przeciwny ustawie lub zasadom współżycia społecznego pociąga za sobą nieważność czynności prawnej, gdy jest zawieszający; uważa się za niezastrzeżony, gdy jest rozwiązujący.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 96 Kodeks cywilny

Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 935 Kodeks cywilny

W braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 286 Kodeks karny

§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 2. Tej samej karze podlega, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. § 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 4. Jeżeli czyn określony w § 1–3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 991 Kodeks cywilny

§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). § 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 1000 Kodeks cywilny

§ 1. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. § 2. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. § 3. Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny. § 4. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od fundacji rodzinnej, której fundusz założycielski doliczono do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże fundacja rodzinna jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem pokrycia funduszu założycielskiego przez spadkodawcę. § 5. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej doliczone do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. § 6. Jeżeli osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej sama jest uprawniona do zachowku, ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek. § 7. Osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie tego mienia.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 1015 Kodeks postępowania cywilnego

Egzekucja należy do komornika sądu, w którego okręgu statek znajduje się w chwili wszczęcia egzekucji.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 1017 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Jednocześnie z wysłaniem dłużnikowi wezwania do zapłaty komornik zarządzi przytrzymanie statku i ustanowi dozór. § 2. Statek jest zajęty z chwilą przytrzymania. O zajęciu należy zawiadomić także dłużnika oraz właściciela, który nie jest dłużnikiem. § 3. Do dozorcy stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z ruchomości dotyczące dozorcy.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 758 Kodeks postępowania cywilnego

Sprawy egzekucyjne należą do właściwości sądów rejonowych i działających przy tych sądach komorników.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 945 Kodeks cywilny

§ 1. Testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony: 1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; 2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści; 3) pod wpływem groźby. § 2. Na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 244 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. § 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzonych przez podmioty, inne niż wymienione w § 1, w zakresie zleconych im przez ustawę zadań z dziedziny administracji publicznej.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 679 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. § 2. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany. § 3. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. § 4. Przepisy § 1–3 stosuje się odpowiednio do zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia oraz do stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 1007 Kodeks cywilny

§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. § 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. § 3. Roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. § 4. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 177 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu: ⇓ 1) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego; ⇓ 2) jeżeli osoba trzecia wystąpiła przeciwko obu stronom z interwencją główną; ⇓ 3) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej; ⇓ 31) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym albo Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej; ⇓ 4) jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej; ⇓ 5) w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w razie niestawiennictwa powoda, gdy powód nie żądał rozpoznania sprawy w jego nieobecności, a pozwany nie zgłosił wniosku o rozpoznanie sprawy; ⇓ 6) jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo niewskazania przez powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub danych pozwalających sądowi na ustalenie numerów, o których mowa w art. 2081, lub niewykonania przez powoda innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu. § 2. Jeżeli postępowanie karne, dyscyplinarne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych wypadkach może zwrócić się do właściwego organu.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 278 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. § 2. Sąd orzekający może pozostawić prawo wyboru biegłego sędziemu wyznaczonemu lub sądowi wezwanemu. § 3. Sąd oznaczy, czy opinia ma być przedstawiona ustnie, czy na piśmie. § 4. Jeżeli sąd nie wyznaczył osoby biegłego, wskazuje ją przewodniczący.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 232 Kodeks postępowania cywilnego

Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 233 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. § 2. Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 993 Kodeks cywilny

§ 1. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. § 2. Przy obliczaniu zachowku dolicza się także do spadku, stosownie do przepisów poniższych, fundusz założycielski fundacji rodzinnej wniesiony przez spadkodawcę, w przypadku gdy fundacja ta nie jest ustanowiona w testamencie. § 3. Przy obliczaniu zachowku dolicza się także do spadku, stosownie do przepisów poniższych, mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, o wartości nie większej niż wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przez spadkodawcę.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 995 Kodeks cywilny

§ 1. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. § 2. Wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku. § 3. Wartość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej oblicza się według stanu z chwili ich przekazania, a według cen z chwili ustalania zachowku. W przypadku mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej w pierwszej kolejności oblicza się wartość funduszu założycielskiego i wartość mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, a następnie porównuje się obie wartości, z uwzględnieniem art. 993 § 3.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 931 Kodeks cywilny

§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. § 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 455 Kodeks cywilny

Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 481 Kodeks cywilny

§ 1. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. § 2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. § 21. Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie). § 22. Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie. § 23. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy. § 24. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie. § 3. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 730 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. § 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 736 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia; 2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. § 2. Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy nadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy. § 3. Wskazana w § 1 suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania. § 4. Jeżeli w ramach zabezpieczenia obowiązany składa sumę zabezpieczenia, sumę tę umieszcza na rachunku depozytowym Ministra Finansów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. § 5. W sprawach wymienionych w art. 479[89] wniosek powinien zawierać ponadto informację, czy toczy lub toczyło się postępowanie w przedmiocie unieważnienia prawa wyłącznego albo oświadczenie strony lub uczestnika postępowania o braku wiedzy o takim postępowaniu.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 189 Kodeks postępowania cywilnego

Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Strona przepisu

Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-06.