Spadki
Podważenie testamentu własnoręcznego i zabezpieczenie majątku spadkowego
Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło
Publikacja: 2026-10-06 · aktualizacja: 2026-10-06 · czas czytania 7 min
Sprawa o dziedziczenie po zmarłym J. K. stała się skomplikowana w obliczu rzekomego testamentu holograficznego, który całkowicie wyklucza spadkobierczynię ustawową. Dowiedz się, jak skutecznie podważyć ważność testamentu własnoręcznego i zabezpieczyć majątek spadkowy przed nieuprawnionym rozporządzeniem.
Szybka odpowiedź
Aby podważyć testament własnoręczny, należy wykazać jego nieważność z przyczyn formalnych lub wad oświadczenia woli, jednocześnie podejmując pilne działania zabezpieczające majątek spadkowy przed rozporządzeniem przez osobę nieuprawnioną.
- Testament własnoręczny (holograficzny) musi spełniać rygorystyczne wymogi, takie jak pełna własnoręczność, podpis i data, aby był ważny.
- Brak spełnienia wymogów formalnych testamentu skutkuje jego nieważnością, co otwiera drogę do dziedziczenia ustawowego.
- Kluczowym dowodem w sporze o autentyczność testamentu jest opinia biegłego grafologa.
- Majątek spadkowy można zabezpieczyć poprzez wniosek do sądu o blokadę środków na rachunku bankowym i wpis w księdze wieczystej nieruchomości.
- Notariusz jest zobowiązany do zachowania tajemnicy i udzieli informacji o testamencie jedynie na podstawie upoważnienia lub postanowienia sądu.
- W Polsce nie istnieje publicznie dostępny centralny rejestr testamentów; informacje są gromadzone w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT), dostępnym dla sądów i notariuszy.
Jak wyglądała sprawa?
Sprawa dotyczyła dziedziczenia po zmarłym J. K., którego córka, A. K., kwestionuje ważność testamentu holograficznego przedstawionego przez M. N., rzekomą jedyną spadkobierczynię.
J. K. zmarł 15 czerwca 2025 roku. Jego córka, A. K., zgłosiła się w celu uzyskania aktu zgonu i rozpoczęła próby ustalenia, czy ojciec pozostawił testament. Od sąsiada otrzymała informację o rzekomym testamencie przekazanym M. N.
M. N. skontaktowała się z A. K., informując o posiadanym „atestowanym testamencie” z 5 marca 2025 roku, w którym cały majątek J. K., w tym nieruchomość i środki bankowe, miał przypadać jej. M. N. przesłała również pisemne oświadczenie z kopią rzekomego testamentu holograficznego oraz propozycję ugody finansowej w kwocie 60 000,00 zł.
A. K. podjęła już wstępne kroki, składając 15 lipca 2025 roku prywatny wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do sądu rejonowego, właściwego dla spraw spadkowych. Notariusz, do którego zwróciła się z zapytaniem o testament, odmówił udzielenia informacji, powołując się na tajemnicę notarialną.
Jak uzyskać informacje o testamencie notarialnym?
Informacje od notariusza o istnieniu testamentu można uzyskać po przedłożeniu upoważnienia, złożeniu wniosku sądowego lub postanowienia sądu, co pozwala przełamać tajemnicę notarialną.
Notariusz jest zobowiązany do zachowania tajemnicy notarialnej, zgodnie z przepisami ustawy Prawo o notariacie, co oznacza, że nie może udzielać informacji o czynnościach notarialnych osobom nieuprawnionym bez spełnienia określonych warunków. Kancelaria notarialna A. B. odmówiła A. K. udzielenia informacji, wskazując na ten obowiązek.
Aby uzyskać informacje o ewentualnym testamencie sporządzonym lub złożonym u notariusza, A. K. musi przedłożyć upoważnienie sporządzone przez spadkobiercę, złożyć wniosek do sądu o udzielenie dostępu do informacji, lub przedstawić decyzję sądu bądź organu administracyjnego nakazującą ujawnienie dokumentu. W toku postępowania spadkowego sąd może sam zażądać takich informacji.
Mimo że kancelarie notarialne prowadzą wewnętrzne rejestry akt notarialnych, wgląd do nich również wymaga formalnego upoważnienia lub postanowienia sądu, co ma na celu ochronę poufności danych spadkodawcy.
Jakie działania podjąć, aby zabezpieczyć majątek spadkowy?
Należy niezwłocznie złożyć wniosek do sądu o zabezpieczenie roszczeń poprzez blokadę środków na rachunku bankowym oraz wpis w księdze wieczystej nieruchomości.
Podstawa: art. 730 K.p.c., art. 730(1) § 1 K.p.c., art. 736 § 3 K.p.c.
W obliczu roszczeń M. N. i nieoficjalnych informacji o próbie zablokowania rachunku bankowego zmarłego, kluczowe jest podjęcie pilnych działań zabezpieczających majątek spadkowy. Wnioskodawczyni ma prawo żądać zabezpieczenia roszczenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, aby zapobiec rozporządzeniu majątkiem przez osobę nieuprawnioną.
Wartość masy spadkowej wynosi około 1 070 000,00 zł, na którą składa się nieruchomość o wartości około 950 000,00 zł oraz środki bankowe w wysokości około 120 000,00 zł. Proponowana kwota zabezpieczenia powinna odpowiadać pełnej wartości roszczenia głównego, czyli całemu majątkowi, którego A. K. potencjalnie może być spadkobierczynią.
Sąd może orzec zabezpieczenie poprzez blokadę środków pieniężnych na rachunku bankowym zmarłego oraz ustanowienie w księdze wieczystej nieruchomości zakazu zbywania i obciążania. Takie działania mają na celu ochronę majątku do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia o dziedziczeniu.
Jakie są przesłanki do podważenia testamentu własnoręcznego?
Testament własnoręczny może być podważony, jeśli nie spełnia rygorystycznych wymogów formalnych, takich jak pełna własnoręczność sporządzenia, podpis i data, lub jeśli spadkodawca działał pod wpływem wady oświadczenia woli.
Ważność testamentu własnoręcznego (holograficznego) jest zależna od spełnienia ściśle określonych wymogów formalnych. Cały dokument musi być sporządzony pismem ręcznym spadkodawcy, opatrzony jego podpisem oraz datą. Niespełnienie któregokolwiek z tych elementów, zwłaszcza braku własnoręczności, prowadzi do nieważności testamentu.
A. K. kwestionuje autentyczność testamentu przedłożonego przez M. N., co jest kluczową przesłanką do jego podważenia. Podejrzenie fałszerstwa pisma lub podpisu spadkodawcy, czy też brak daty, stanowią silne argumenty na rzecz nieważności dokumentu.
Inną przesłanką nieważności testamentu mogą być wady oświadczenia woli spadkodawcy. Testament jest nieważny, jeśli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że spadkodawca nie sporządziłby go, gdyby nie błąd, lub pod wpływem groźby.
Jakie dowody są kluczowe w sporze o testament?
W toku postępowania spadkowego kluczowe są dowody z opinii biegłego grafologa, zeznań świadków oraz kompletna dokumentacja bankowa i nieruchomości spadkodawcy.
Podstawa: art. 6 Kodeksu cywilnego, art. 187 § 2 pkt 4 K.p.c., art. 232 K.p.c.
Podstawowym dowodem w sporze o autentyczność testamentu holograficznego jest opinia biegłego sądowego z zakresu grafologii. Biegły ten jest w stanie ocenić, czy testament został w całości sporządzony własnoręcznie przez spadkodawcę oraz czy znajdujący się pod nim podpis jest autentyczny. Ciężar udowodnienia prawdziwości testamentu spoczywa na osobie, która z niego wywodzi skutki prawne, czyli w tym przypadku na M. N.
Istotne są również zeznania świadków, którzy mieli kontakt ze zmarłym J. K., zwłaszcza w okresie poprzedzającym jego śmierć. Mogą oni dostarczyć informacji na temat stanu psychicznego spadkodawcy, charakteru jego pisma, czy też jego relacji z M. N. i A. K. Wszelkie dokumenty dotyczące spadkodawcy, takie jak akty stanu cywilnego, dokumentacja medyczna, bankowa oraz związana z nieruchomościami, również stanowią ważny materiał dowodowy.
Sąd w toku postępowania spadkowego ma prawo i obowiązek zbadać, czy spadkodawca pozostawił testament, a w tym celu może zażądać od notariuszy informacji i dokumentów, przełamując tym samym tajemnicę notarialną. Możliwe jest również zwrócenie się do banku o historię rachunków i informacje o próbach zablokowania środków.
Czy istnieje centralny rejestr testamentów i jak z niego skorzystać?
W Polsce nie istnieje publicznie dostępny centralny rejestr testamentów; notariusze korzystają z Notarialnego Rejestru Testamentów (NORT), dostępnego głównie dla sądów i notariuszy.
Podstawa: art. 79 ustawy Prawo o notariacie
Mimo że M. N. wspominała o „rejestrze testamentów”, w Polsce nie funkcjonuje publicznie dostępny centralny rejestr testamentów, który pozwalałby każdej osobie na łatwe uzyskanie informacji o istnieniu woli zmarłego. Istnieje natomiast Notarialny Rejestr Testamentów (NORT), do którego notariusze mogą zgłaszać informacje o sporządzonych testamentach.
Dostęp do NORT dla osób fizycznych jest ograniczony. Rejestr ten służy przede wszystkim jako narzędzie dla notariuszy i sądów, ułatwiające poszukiwanie testamentów po śmierci spadkodawcy w ramach prowadzonych postępowań. Samorząd notarialny oraz poszczególne kancelarie notarialne, z uwagi na obowiązek zachowania tajemnicy notarialnej, odmawiają ujawnienia informacji bez postanowienia sądu.
Wystąpienie do okręgowej izby notarialnej lub Krajowej Rady Notarialnej z wnioskiem o potwierdzenie istnienia testamentu może nie przynieść rezultatu bez sądowego nakazu. Sąd w toku postępowania spadkowego jest jednak uprawniony do zobowiązania notariusza do ujawnienia wszelkich informacji i dokumentów dotyczących testamentów spadkodawcy.
Jak obliczyć wartość roszczenia i jakie są terminy proceduralne?
Wartość roszczenia obejmuje cały majątek spadkowy o wartości ponad miliona złotych, a wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie ulega przedawnieniu, natomiast roszczenie o zachowek przedawnia się po pięciu latach od ogłoszenia testamentu.
Podstawa: art. 657 K.p.c.
Całkowita wartość masy spadkowej po J. K. wynosi około 1 070 000,00 zł, składającej się z nieruchomości (ok. 950 000,00 zł) oraz środków bankowych (ok. 120 000,00 zł). W przypadku nieważności testamentu holograficznego, A. K., jako jedyna córka, byłaby spadkobierczynią ustawową całego tego majątku.
Roszczenie o stwierdzenie nabycia spadku nie ulega przedawnieniu, co oznacza, że A. K. może w każdym czasie wystąpić z takim wnioskiem, a jej wcześniejsze działanie z 15 lipca 2025 roku jest prawidłowe. Roszczenie o zachowek, które mogłoby być dochodzone w przypadku ważności testamentu wyłączającego A. K. od dziedziczenia, przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. W tej sprawie testament nie został jeszcze ogłoszony, więc termin przedawnienia zachowku jeszcze nie rozpoczął biegu.
Jednakże, mimo braku przedawnienia głównego roszczenia, szybkie podjęcie kroków zabezpieczających jest kluczowe, aby uniknąć ryzyka rozporządzenia majątkiem przez osobę nieuprawnioną. Działania M. N. (jak np. próby zablokowania rachunku bankowego) mogą w przeciwnym razie skutkować utratą aktywów lub znacznym utrudnieniem ich odzyskania.
Jakie są dalsze kroki prawne dla spadkobiercy?
Dalsze kroki obejmują aktywne uczestnictwo w postępowaniu spadkowym, pilne zabezpieczenie majątku, formalne wezwanie notariusza do ujawnienia informacji oraz przygotowanie do postępowania dowodowego, w tym ekspertyzy grafologicznej.
Podstawa: art. 205³ K.p.c.
Kluczowe jest niezwłoczne złożenie wniosku o zabezpieczenie roszczeń do sądu rejonowego właściwego dla spraw spadkowych. Wniosek ten powinien obejmować blokadę środków na rachunku bankowym zmarłego oraz wpis zakazu zbywania i obciążania nieruchomości w księdze wieczystej. To działanie ma na celu ochronę majątku przed ewentualnym rozporządzeniem przez M. N.
Równolegle należy wysłać formalne wezwanie do kancelarii notarialnej A. B. z żądaniem udzielenia informacji o istnieniu testamentu. W przypadku odmowy, w toczącym się postępowaniu spadkowym należy złożyć wniosek do sądu o zobowiązanie notariusza do ujawnienia tych informacji. Aktywne uczestnictwo w postępowaniu toczącym się pod sygnaturą SR-V-1234/25 jest niezwykle ważne.
Należy przygotować pismo procesowe zawierające zarzuty do testamentu holograficznego M. N. oraz wnioski dowodowe, w tym wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego grafologa w celu weryfikacji autentyczności testamentu. Ponadto, należy zbierać wszelkie dokumenty i korespondencję spadkodawcy, które mogą być pomocne w dowodzeniu jego stanu zdrowia, relacji rodzinnych czy charakteru pisma.
Najczęstsze pytania
Co to jest testament holograficzny?
Testament holograficzny (własnoręczny) to testament, który musi być w całości napisany ręką spadkodawcy, podpisany przez niego i opatrzony datą, aby był ważny.
Jakie są konsekwencje braku ważnego testamentu?
W przypadku braku ważnego testamentu, zastosowanie mają przepisy o dziedziczeniu ustawowym, co oznacza, że spadek przechodzi na osoby wskazane w Kodeksie cywilnym, np. dzieci, małżonka, rodziców spadkodawcy.
Czy mogę zablokować majątek spadkowy?
Tak, można złożyć do sądu wniosek o zabezpieczenie roszczenia, który może skutkować blokadą środków na rachunku bankowym zmarłego oraz wpisem zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości w księdze wieczystej.
Ile czasu mam na podważenie testamentu?
Roszczenie o stwierdzenie nabycia spadku, które obejmuje również kwestionowanie testamentu, nie ulega przedawnieniu. Można je zgłaszać w każdym czasie.
Czy muszę płacić za postępowanie dowodowe?
Koszty postępowania dowodowego, w tym opinii biegłego grafologa, są ponoszone początkowo przez stronę wnioskującą o dany dowód, a ostatecznie rozliczane przez sąd w orzeczeniu końcowym, zazwyczaj proporcjonalnie do wyniku sprawy.
Dokumenty sprawy do pobrania
- Sprawa 180 — stan faktyczny i dokumenty (DOCX) — DOCX · 17 KB
- Sprawa 180 — rozwiązanie CaseBox (DOCX) — DOCX · 26 KB
Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI
Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.
Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox
Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.
Podstawy prawne
- art. 657 K.p.c.
- art. 79 ustawy Prawo o notariacie
- art. 730 K.p.c.
- art. 187 § 2 pkt 4 K.p.c.
- art. 232 K.p.c.
- art. 730(1) § 1 K.p.c.
- art. 736 § 3 K.p.c.
- art. 6 Kodeksu cywilnego
- art. 205³ K.p.c.
Brzmienie: Art. 730 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. § 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.
Brzmienie: Art. 736 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia; 2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. § 2. Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy nadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy. § 3. Wskazana w § 1 suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania. § 4. Jeżeli w ramach zabezpieczenia obowiązany składa sumę zabezpieczenia, sumę tę umieszcza na rachunku depozytowym Ministra Finansów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. § 5. W sprawach wymienionych w art. 479[89] wniosek powinien zawierać ponadto informację, czy toczy lub toczyło się postępowanie w przedmiocie unieważnienia prawa wyłącznego albo oświadczenie strony lub uczestnika postępowania o braku wiedzy o takim postępowaniu.
Brzmienie: Art. 6 Kodeks cywilny
Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.
Brzmienie: Art. 187 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; 11) oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia; 2) wskazanie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu; 3) informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia. § 2. Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy, a w szczególności wnioski o: 1) wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych; 2) dokonanie oględzin; 3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin; 4) zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać.
Brzmienie: Art. 232 Kodeks postępowania cywilnego
Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę.
Brzmienie: Art. 79 Prawo o notariacie
Notariusz dokonuje następujących czynności: 1) sporządza akty notarialne; 1a) sporządza akty poświadczenia dziedziczenia; 1b) podejmuje czynności dotyczące europejskiego poświadczenia spadkowego; 1c) podejmuje czynności związane z zarządem sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i z tymczasowym przedstawicielem w zakresie udziału małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie, na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. poz. 1629 oraz z 2019 r. poz. 1495); 2) sporządza poświadczenia; 3) (uchylony) 4) spisuje protokoły; 5) sporządza protesty weksli i czeków; 6) przyjmuje na przechowanie pieniądze, papiery wartościowe, dokumenty, dane na informatycznym nośniku danych, o którym mowa w przepisach o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne; 6a) prowadzi rejestry akcjonariuszy prostych spółek akcyjnych oraz podejmuje związane z tym czynności; 7) sporządza wypisy, odpisy i wyciągi dokumentów; 8) sporządza, na żądanie stron, projekty aktów, oświadczeń i innych dokumentów; 8a) składa wnioski o wpis w księdze wieczystej wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu w księdze wieczystej; 9) sporządza inne czynności wynikające z odrębnych przepisów.
Brzmienie: Art. 657 Kodeks postępowania cywilnego
Jeżeli wniosek o wyjawienie skierowany jest przeciwko innemu współspadkobiercy, ten ostatni może nie później niż na rozprawie żądać włożenia na wnioskodawcę obowiązków wymienionych w art. 655.
Brzmienie: Art. 205³ Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. W uzasadnionych przypadkach, w szczególności w sprawach zawiłych lub obrachunkowych, przewodniczący może zarządzić wymianę przez strony pism przygotowawczych, oznaczając porządek składania pism, terminy, w których pisma należy złożyć, i okoliczności, które mają być wyjaśnione. § 2. Przewodniczący może zobowiązać stronę, by w piśmie przygotowawczym podała wszystkie twierdzenia i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pod rygorem utraty prawa do ich powoływania w toku dalszego postępowania. W takim przypadku twierdzenia i dowody zgłoszone z naruszeniem tego obowiązku podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, iż ich powołanie w piśmie przygotowawczym nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. § 3. Późniejsze wyznaczenie posiedzenia przygotowawczego nie powoduje otwarcia terminu do zgłaszania nowych twierdzeń i dowodów. § 4. Stronę zastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej przewodniczący może zobowiązać do wskazania w piśmie przygotowawczym także podstaw prawnych jej żądań i wniosków, w miarę potrzeby ograniczając zakres tego wskazania. § 5. Przewodniczący zarządza zwrot pisma przygotowawczego złożonego z uchybieniem terminu albo bez zarządzenia.
Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-06.