Spadki
Jak unieważnić testament sporządzony przez osobę z demencją?
Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło
Publikacja: 2026-10-06 · aktualizacja: 2026-10-06 · czas czytania 7 min
W sprawach spadkowych często pojawiają się skomplikowane sytuacje, zwłaszcza gdy spadkodawca pozostawia po sobie kilka testamentów lub gdy istnieją wątpliwości co do jego stanu psychicznego w momencie sporządzania ostatniej woli. Niniejszy artykuł przedstawia analizę przypadku, w którym kluczowe znaczenie ma zakwestionowanie testamentu holograficznego z uwagi na diagnozę demencji u zmarłego.
- Co zrobić, gdy spadkodawca pozostawił dwa testamenty?
- Jakie dowody są potrzebne do unieważnienia testamentu?
- Ile czasu trwa sprawa o unieważnienie testamentu?
- Jakie są koszty sądowe w sporze spadkowym?
Szybka odpowiedź
Testament sporządzony przez osobę, która z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych nie jest w stanie świadomie lub swobodnie powziąć decyzji i wyrazić woli, jest bezwzględnie nieważny.
- Wystąpienie dwóch konkurencyjnych testamentów po zmarłym: notarialnego z 2018 r. i holograficznego z 2025 r.
- Kluczowe znaczenie diagnozy otępienia (demencji) u spadkodawcy od stycznia 2025 r. dla oceny ważności późniejszego testamentu.
- Zarówno własnoręczność testamentu holograficznego, jak i autentyczność podpisu budzą wątpliwości.
- Konieczność przeprowadzenia dowodów z opinii biegłych: neurologa/psychiatry oraz grafologa, aby ocenić zdolność testowania i autentyczność dokumentu.
- Zabezpieczenie środków pieniężnych na rachunku bankowym zmarłego jest istotne w trakcie trwania sporu sądowego.
Jak wyglądała sprawa spadkowa?
Sprawa dotyczyła sporu o dziedziczenie po zmarłym A. K., po którym pozostały dwa konkurencyjne testamenty, a bank wstrzymał wypłatę środków ze względu na nierozstrzygnięty konflikt.
Klient T. K., syn zmarłego A. K., dąży do stwierdzenia nabycia spadku na podstawie testamentu notarialnego z 2018 r. Przeciwniczką jest M. Z., która opiera swoje roszczenia na późniejszym testamencie holograficznym z 2025 r. Zmarły pozostawił nieruchomość, środki na rachunku bankowym oraz polisę na życie, a także długi, w tym kredyt hipoteczny i zaległe faktury za opiekę.
Testament notarialny z 10 kwietnia 2018 r. powoływał T. K. do nieruchomości i środków pieniężnych, M. Z. do kwoty 100 000 zł, a polisę na życie przeznaczał dla „spadkobierców”. Natomiast testament holograficzny, rzekomo sporządzony 5 sierpnia 2025 r., mówił: „Cały majątek po mojej śmierci dla M. Z.. T. K. ma nic nie dostać. A. K.”.
Kluczowym elementem sporu jest dokumentacja medyczna wskazująca na otępienie zmarłego od stycznia 2025 r., co budzi wątpliwości co do jego zdolności do świadomego sporządzenia testamentu holograficznego. Dodatkowo, podpis na tym dokumencie wykazuje rozbieżności, a bank wstrzymał wypłatę środków do czasu sądowego rozstrzygnięcia.
Czym jest testament holograficzny i jakie są jego wymogi formalne?
Testament holograficzny to testament własnoręczny, który dla swej ważności musi być w całości napisany pismem ręcznym spadkodawcy, podpisany i opatrzony datą.
W analizowanej sprawie testament holograficzny został rzekomo sporządzony przez zmarłego 5 sierpnia 2025 r. Wymogi formalne dla testamentu własnoręcznego są bardzo rygorystyczne, co oznacza, że nawet niewielkie odstępstwa mogą skutkować jego nieważnością.
W omawianej sprawie pojawiły się wątpliwości dotyczące spełnienia tych wymogów, takie jak brak miejsca zamieszkania wpisanego przy podpisie oraz rozbieżności pomiędzy nazwiskiem spadkodawcy w treści a podpisem na dokumencie. Kwestionowanie autentyczności pisma i podpisu jest istotnym argumentem w sporze.
Kiedy spadkodawca nie może sporządzić ważnego testamentu?
Testament jest nieważny, jeśli spadkodawca w chwili jego sporządzania znajdował się w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Zdolność do testowania, czyli zdolność do sporządzenia ważnego testamentu, jest fundamentalnym wymogiem prawnym. Z brakiem tej zdolności mamy do czynienia, gdy spadkodawca z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innych zaburzeń psychicznych nie jest w stanie świadomie lub swobodnie podjąć decyzji i wyrazić swojej woli.
W przypadku A. K. kluczowa jest diagnoza otępienia w stopniu lekkim do umiarkowanego, postawiona w styczniu 2025 r., podczas gdy testament holograficzny został sporządzony w sierpniu 2025 r. Jest to silna podstawa do podważenia ważności testamentu ze względu na brak zdolności testacyjnej spadkodawcy w krytycznym momencie.
- Choroba psychiczna
- Niedorozwój umysłowy
- Inne zaburzenia psychiczne, które wyłączają świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Jakie dowody są kluczowe w sporze o ważność testamentu?
W sporach o ważność testamentu decydujące znaczenie mają dowody z opinii biegłych, w szczególności grafologa oraz neurologa lub psychiatry.
W celu potwierdzenia, że spadkodawca nie był w stanie świadomie i swobodnie sporządzić testamentu, niezbędne jest powołanie biegłego neurologa lub psychiatry. Biegły oceni stan zdrowia psychicznego zmarłego na podstawie dokumentacji medycznej i innych dostępnych danych, weryfikując, czy diagnoza otępienia uniemożliwiała racjonalne podjęcie decyzji.
Do zakwestionowania autentyczności testamentu holograficznego konieczne jest z kolei przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego grafologa. Ekspert porówna pismo i podpis na testamencie z innymi, bezspornymi wzorami pisma spadkodawcy, aby ustalić, czy dokument został w całości sporządzony własnoręcznie przez zmarłego i czy podpis jest autentyczny.
Dodatkowo, istotne są zeznania świadków, np. opiekunki K. W., która odnalazła testament, oraz samej M. Z., w celu wyjaśnienia okoliczności powstania i znalezienia dokumentu. Dokumentacja medyczna spadkodawcy stanowi bazę dla pracy biegłych medycznych.
- Dokumentacja medyczna spadkodawcy (historia choroby, opinie lekarskie).
- Opinia biegłego neurologa lub psychiatry w celu oceny zdolności testowania.
- Opinia biegłego grafologa w celu oceny autentyczności pisma i podpisu.
- Zeznania świadków (opiekunka, inne osoby z otoczenia zmarłego).
- Oryginał kwestionowanego testamentu holograficznego.
Jak zabezpieczyć majątek spadkowy w trakcie trwania sporu?
W celu ochrony interesów spadkobiercy i zapobieżenia rozporządzeniu majątkiem przez stronę przeciwną, należy złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczeń.
Podstawa: Art. 736 Kodeksu postępowania cywilnego
W toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, w którym strony spierają się o ważność testamentów, istnieje ryzyko, że jedna ze stron podejmie próbę rozporządzenia majątkiem spadkowym. Aby temu zapobiec, Klient może zawnioskować do sądu o zabezpieczenie roszczeń.
W niniejszej sprawie, w związku z zablokowaniem środków na rachunku bankowym przez instytucję finansową, Klient powinien złożyć wniosek o sądowe zabezpieczenie tych środków. Polega to na zajęciu rachunku bankowego spadkodawcy i uniemożliwieniu wypłat do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy, co chroni interesy uprawnionych spadkobierców.
Jaki jest zakres odpowiedzialności spadkobierców za długi i co z polisą na życie?
Spadkobierca co do zasady dziedziczy spadek wraz z długami, natomiast wypłata z polisy na życie zależy od treści wskazania beneficjenta lub przepisów ustawowych.
W przypadku przyjęcia spadku, spadkobierca odpowiada za długi spadkowe, do których należą m.in. kredyt hipoteczny obciążający nieruchomość oraz zaległe faktury za opiekę. Przed oszacowaniem faktycznej wartości spadku dla Klienta, należy uwzględnić te obciążenia.
Polisa na życie, której beneficjentem wskazano „spadkobierców ustawowych / spadkobiercy”, budzi wątpliwości co do jej beneficjenta w sytuacji spornej. W przypadku unieważnienia testamentu holograficznego i przyjęcia testamentu notarialnego, beneficjentem polisy stanie się Klient, jednak wymaga to odrębnych działań wobec towarzystwa ubezpieczeniowego.
Jaka jest proponowana strategia działania w sprawie?
Rekomendowana strategia zakłada aktywne kwestionowanie ważności testamentu holograficznego, jednoczesne powoływanie się na testament notarialny i zabezpieczenie interesów majątkowych Klienta.
Głównym celem jest doprowadzenie do stwierdzenia nabycia spadku na podstawie testamentu notarialnego z 2018 r. W tym celu należy złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, jednocześnie podnosząc zarzuty nieważności testamentu holograficznego z 2025 r.
Kluczowe będzie powołanie w postępowaniu sądowym biegłych: neurologa lub psychiatry, w celu oceny zdolności testowania spadkodawcy, oraz grafologa, dla zbadania autentyczności pisma i podpisu na testamencie holograficznym. Równocześnie należy zabezpieczyć środki pieniężne na rachunku bankowym zmarłego poprzez wniosek o sądowe zajęcie konta.
Przed podjęciem działań sądowych warto rozważyć wystosowanie wezwań przedsądowych do M. Z. o zwrot oryginału testamentu holograficznego oraz do opiekunki K. W. o złożenie wyjaśnień dotyczących okoliczności jego znalezienia i przekazania. Celem jest budowanie mocnej pozycji dowodowej Klienta i dążenie do korzystnego rozstrzygnięcia sprawy.
Najczęstsze pytania
Czy diagnoza demencji automatycznie unieważnia testament?
Nie, sama diagnoza demencji nie unieważnia testamentu automatycznie. Kluczowe jest udowodnienie, że w chwili sporządzania testamentu spadkodawca nie był w stanie świadomie lub swobodnie wyrazić swojej woli, co wymaga opinii biegłego lekarza.
Co się dzieje, gdy spadkodawca pozostawił dwa konkurencyjne testamenty?
W przypadku pozostawienia dwóch testamentów sąd musi ocenić ich ważność i wzajemną relację. Późniejszy testament co do zasady odwołuje wcześniejszy, jeśli jest z nim sprzeczny, chyba że sam późniejszy testament okaże się nieważny.
Ile czasu może trwać sprawa o unieważnienie testamentu?
Sprawy o unieważnienie testamentu, zwłaszcza te wymagające opinii biegłych (grafologa, neurologa/psychiatry), są często złożone i mogą trwać od kilkunastu miesięcy do kilku lat, w zależności od zawiłości sprawy i obciążenia sądu.
Dokumenty sprawy do pobrania
- Sprawa 185 — stan faktyczny i dokumenty (DOCX) — DOCX · 19 KB
- Sprawa 185 — rozwiązanie CaseBox (DOCX) — DOCX · 24 KB
Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI
Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.
Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox
Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.
Podstawy prawne
- Art. 6 Kodeksu cywilnego
- Art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego
- Art. 205⁹ Kodeksu postępowania cywilnego
- Art. 736 Kodeksu postępowania cywilnego
Brzmienie: Art. 736 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia; 2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. § 2. Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy nadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy. § 3. Wskazana w § 1 suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania. § 4. Jeżeli w ramach zabezpieczenia obowiązany składa sumę zabezpieczenia, sumę tę umieszcza na rachunku depozytowym Ministra Finansów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. § 5. W sprawach wymienionych w art. 479[89] wniosek powinien zawierać ponadto informację, czy toczy lub toczyło się postępowanie w przedmiocie unieważnienia prawa wyłącznego albo oświadczenie strony lub uczestnika postępowania o braku wiedzy o takim postępowaniu.
Brzmienie: Art. 6 Kodeks cywilny
Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.
Brzmienie: Art. 233 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. § 2. Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu.
Brzmienie: Art. 205⁹ Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Plan rozprawy zawiera rozstrzygnięcia co do wniosków dowodowych stron oraz porządek przeprowadzanych na rozprawie dowodów. Jeżeli na etapie sporządzania planu rozprawy rozstrzyganie co do niektórych wniosków dowodowych byłoby niecelowe lub przedwczesne, sąd w planie rozprawy określa warunki lub termin wydania postanowienia dowodowego. § 2. W miarę potrzeby plan rozprawy może zawierać: 1) dokładne określenie przedmiotów żądań stron, w tym rozmiar dochodzonych świadczeń wraz z należnościami ubocznymi; 2) dokładnie określone zarzuty, w tym formalne; 3) ustalenie, które fakty i oceny prawne pozostają między stronami sporne; 4) terminy posiedzeń i innych czynności w sprawie; 5) kolejność i termin przeprowadzenia dowodów oraz roztrząsania wyników postępowania dowodowego. (uchylony od dnia 1 lipca 2023 r (D.U. 2023 r., poz. 614); 6) termin zamknięcia rozprawy lub ogłoszenia wyroku; 7) rozstrzygnięcia innych zagadnień, o ile są niezbędne do prowadzenia postępowania. § 3. W planie rozprawy można się odwoływać do pism procesowych stron. § 4. Przepisy art. 206 i art. 206[1] stosuje się odpowiednio. (uchylony od dnia 1 lipca 2023 r (D.U. 2023 r., poz. 614);
Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-06.