Spadki

Analiza roszczenia o zachowek, doliczenie darowizn i przedawnienie

Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło

Publikacja: 2026-10-06 · aktualizacja: 2026-10-06 · czas czytania 7 min

Analiza roszczeń o zachowek oraz rozliczania darowizn uczynionych przez spadkodawcę za życia stanowi jeden z najbardziej złożonych obszarów prawa spadkowego. Kluczowe znaczenie w sporach mają zasady doliczania darowizn do substratu zachowku, ustalanie kręgu uprawnionych oraz skrupulatne pilnowanie 5-letniego terminu przedawnienia roszczeń.

Szybka odpowiedź

Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku. Darowizny dokonane na rzecz spadkobierców dolicza się do substratu zachowku bez względu na czas ich dokonania. ARTYKUŁ Jak wyglądała sprawa? Sprawa dotyczy roszczenia o zachowek przysługującego A. K. po zmarłej Z. N., wobec darowizn dokonanych przez zmarłą na rzecz M. N., przy czym kluczowe okazały się kwestie doliczenia darowizn do spadku oraz terminu przedawnienia roszczenia. A. K., córka J. K. i przyrodnia córka Z. N., zgłosiła roszczenie o zachowek po zmarłej 10 czerwca 2018 roku Z. N. Spadkobiercami ustawowymi Z. N., na mocy prawomocnego postanowienia sądu z 15 stycznia 2019 roku, zostali M. N. (syn Z. N.) i A. K. w równych częściach po 1/2. Majątek spadkowy na dzień śmierci Z. N. obejmował nieruchomość o wartości 600 000 PLN oraz oszczędności w kwocie 30 000 PLN, przy czym na nieruchomości ustanowiona była hipoteka na rzecz Banku Komercyjnego S.A. do wysokości 250 000 PLN. Kluczowe dla sprawy okazały się dwie transakcje na rzecz M. N.: darowizna samochodu o wartości 80 000 PLN, dokonana umową z 20 lutego 2019 roku, oraz przelew 120 000 PLN z rachunku Z. N. na konto M. N. z 1 lipca 2019 roku. Ostatni przelew, choć zatytułowany jako „pożyczka rodzinna”, został potwierdzony przez M. N. jako darowizna bez obowiązku zwrotu. A. K. dowiedziała się o tych transakcjach w lipcu 2019 roku. W czerwcu 2023 roku A. K. wezwała M. N. do zapłaty 100 000 PLN tytułem zachowku, jednak M. N. odmówił, powołując się na przedawnienie roszczenia oraz twierdząc, że świadczenia zostały uwzględnione przy podziale spadku, a także na klauzulę z umowy darowizny samochodu. Celem A. K. jest ustalenie terminu przedawnienia roszczenia, wyliczenie wysokości należnego zachowku oraz podjęcie działań prawnych w celu ochrony jej interesów. Z kolei M. N. utrzymuje, że darowizny zostały już uwzględnione w rozliczeniach rodzinnych i spadkowych, a roszczenie A. K. jest przedawnione.

  • Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy powołanym do spadku z ustawy (art. 991 § 1 KC).
  • Wysokość zachowku wynosi 1/2 udziału ustawowego lub 2/3 dla małoletnich i trwale niezdolnych do pracy.
  • Darowizny dla spadkobierców dolicza się bez limitu czasowego, a dla osób trzecich - do 10 lat przed otwarciem spadku (art. 994 § 1 KC).
  • Termin przedawnienia wynosi 5 lat od otwarcia spadku lub ogłoszenia testamentu (art. 1007 KC).
  • Wniesienie pozwu lub zawezwanie do próby ugodowej przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 KC).

Jak wyglądała sprawa?

Sprawa dotyczy roszczenia o zachowek przysługującego A. K. po zmarłej Z. N., wobec darowizn dokonanych przez zmarłą na rzecz M. N., przy czym kluczowe okazały się kwestie doliczenia darowizn do spadku oraz terminu przedawnienia roszczenia.

A. K., córka J. K. i przyrodnia córka Z. N., zgłosiła roszczenie o zachowek po zmarłej 10 czerwca 2018 roku Z. N. Spadkobiercami ustawowymi Z. N., na mocy prawomocnego postanowienia sądu z 15 stycznia 2019 roku, zostali M. N. (syn Z. N.) i A. K. w równych częściach po 1/2. Majątek spadkowy na dzień śmierci Z. N. obejmował nieruchomość o wartości 600 000 PLN oraz oszczędności w kwocie 30 000 PLN, przy czym na nieruchomości ustanowiona była hipoteka na rzecz Banku Komercyjnego S.A. do wysokości 250 000 PLN.

Kluczowe dla sprawy okazały się dwie transakcje na rzecz M. N.: darowizna samochodu o wartości 80 000 PLN, dokonana umową z 20 lutego 2019 roku, oraz przelew 120 000 PLN z rachunku Z. N. na konto M. N. z 1 lipca 2019 roku. Ostatni przelew, choć zatytułowany jako „pożyczka rodzinna”, został potwierdzony przez M. N. jako darowizna bez obowiązku zwrotu. A. K. dowiedziała się o tych transakcjach w lipcu 2019 roku. W czerwcu 2023 roku A. K. wezwała M. N. do zapłaty 100 000 PLN tytułem zachowku, jednak M. N. odmówił, powołując się na przedawnienie roszczenia oraz twierdząc, że świadczenia zostały uwzględnione przy podziale spadku, a także na klauzulę z umowy darowizny samochodu.

Celem A. K. jest ustalenie terminu przedawnienia roszczenia, wyliczenie wysokości należnego zachowku oraz podjęcie działań prawnych w celu ochrony jej interesów. Z kolei M. N. utrzymuje, że darowizny zostały już uwzględnione w rozliczeniach rodzinnych i spadkowych, a roszczenie A. K. jest przedawnione.

Czy A. K. przysługuje prawo do zachowku?

Tak, A. K., jako zstępna (córka) zmarłej Z. N., jest co do zasady osobą uprawnioną do żądania zachowku.

Zgodnie z przepisami prawa spadkowego, zstępnym spadkodawcy, do których zalicza się córka A. K., przysługuje prawo do zachowku, jeśli nie otrzymali należnej im części spadku w innej formie, np. w postaci darowizn, powołania do spadku czy zapisu.

Wysokość zachowku dla zstępnych wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby im przy dziedziczeniu ustawowym. W sprawie nie przedstawiono informacji o trwałej niezdolności do pracy A. K. ani o jej małoletności, co mogłoby podnieść wysokość zachowku do dwóch trzecich wartości udziału.

Jakie darowizny należy doliczyć do spadku dla potrzeb zachowku?

Do spadku dla celów obliczenia zachowku należy doliczyć zarówno darowiznę samochodu o wartości 80 000 PLN, jak i przelew pieniężny w kwocie 120 000 PLN, dokonane na rzecz M. N.

Wartość spadku dla potrzeb obliczenia zachowku obejmuje czystą wartość spadku (aktywa pomniejszone o długi) powiększoną o wartość niektórych darowizn dokonanych przez spadkodawcę. Darowizna samochodu Opel Insignia o wartości 80 000 PLN, przekazana M. N., który jest spadkobiercą, podlega doliczeniu do spadku na podstawie przepisów o zachowku. Wartość tej darowizny ustala się według stanu przedmiotu z chwili jej dokonania i cen z chwili obliczania zachowku.

Przelew 120 000 PLN, dokonany przez Z. N. na rzecz M. N., mimo początkowego tytułu „pożyczka rodzinna”, został potwierdzony pisemnym oświadczeniem M. N. jako darowizna bez obowiązku zwrotu. To oświadczenie jest kluczowe dla ustalenia charakteru prawnego tej czynności jako darowizny, która również podlega doliczeniu do spadku na potrzeby obliczenia zachowku, ponieważ została dokonana na rzecz spadkobiercy.

Czy klauzula w umowie darowizny wyłącza roszczenie o zachowek?

Nie, oświadczenie darczyńcy zawarte w umowie darowizny samochodu, że darowizna „nie narusza przysługujących innym osobom praw spadkowych”, jest nieskuteczne w zakresie wyłączenia darowizny z doliczenia do substratu zachowku.

Prawa do zachowku mają charakter bezwzględnie obowiązujący i służą ochronie najbliższych spadkodawcy. Klauzule umowne, które miałyby na celu wyłączenie doliczania darowizn na potrzeby obliczenia zachowku, są sprzeczne z istotą i celem tej instytucji prawnej.

Tego typu oświadczenia darczyńców są zazwyczaj interpretowane jako wyłączenie darowizny z zaliczenia na schedę spadkową w ramach działu spadku, a nie jako wyłączenie jej z doliczenia do wartości spadku dla celów ustalenia zachowku. Dlatego też, pomimo tej klauzuli, wartość samochodu będzie uwzględniona przy ustalaniu substratu zachowku.

Kiedy przedawniło się roszczenie o zachowek A. K.?

Roszczenie o zachowek A. K. przedawniło się 10 czerwca 2023 roku, po upływie pięcioletniego terminu liczonego od dnia otwarcia spadku.

Zgodnie z przepisami, roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia otwarcia spadku, czyli daty śmierci spadkodawcy. Z. N. zmarła 10 czerwca 2018 roku, co oznacza, że pięcioletni termin przedawnienia upłynął dokładnie 10 czerwca 2023 roku.

Wezwanie do zapłaty zachowku, doręczone M. N. w dniu 12 czerwca 2023 roku, zostało dokonane już po upływie terminu przedawnienia. Samo wezwanie przedsądowe nie przerywa biegu przedawnienia; czynność taką może stanowić jedynie złożenie pozwu lub inna czynność przed sądem lub organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń.

W związku z powyższym, M. N. może skutecznie podnieść zarzut przedawnienia roszczenia A. K. jako argument przeciwko jej żądaniu. Hipotetyczny termin przedawnienia rozważany przez A. K. na 1 sierpnia 2024 roku jest błędny, podobnie jak argument M. N. o przedawnieniu w 2022 roku.

Jaka jest wysokość należnego zachowku i czy roszczenie jest zasadne?

Z wyliczeń wynika, że A. K. otrzymała ze spadku więcej niż wynosi należny jej zachowek, co sprawia, że roszczenie o zachowek jest niezasadne.

Z. N. zmarła 10 czerwca 2018 roku, a jej spadkobiercami ustawowymi są A. K. i M. N., którzy dziedziczą po 1/2 części każdy. Udział A. K. w spadku to 1/2. Ponieważ jest ona zstępną, przysługuje jej zachowek w wysokości połowy jej udziału spadkowego, czyli 1/4 całego spadku po doliczeniu darowizn.

Czysta wartość spadku Z. N. wynosi 630 000 PLN (600 000 PLN za nieruchomość + 30 000 PLN oszczędności). Do tego doliczamy darowizny na rzecz M. N. (80 000 PLN za samochód + 120 000 PLN przelewu), co daje łącznie 200 000 PLN darowizn. Substrat zachowku wynosi zatem 830 000 PLN (630 000 PLN + 200 000 PLN).

Należny zachowek dla A. K. to 1/4 z 830 000 PLN, czyli 207 500 PLN. A. K. odziedziczyła 1/2 czystej wartości spadku, co daje 315 000 PLN (1/2 z 630 000 PLN). Ponieważ kwota, którą A. K. otrzymała ze spadku (315 000 PLN), jest wyższa niż przysługujący jej zachowek (207 500 PLN), jej roszczenie o zachowek jest nieuzasadnione.

Jakie są ryzyka procesowe i co należy dalej zrobić?

Główne ryzyka procesowe to brak zasadności roszczenia o zachowek oraz skuteczny zarzut przedawnienia, co generuje ryzyko poniesienia znacznych kosztów sądowych przez A. K.

Z analizy wynika, że roszczenie A. K. o zachowek jest niezasadne, ponieważ już otrzymała ze spadku więcej niż wynosiłby należny jej zachowek. Ponadto, roszczenie uległo przedawnieniu. Wniesienie pozwu w takiej sytuacji wiązałoby się z bardzo wysokim ryzykiem przegranej i koniecznością pokrycia kosztów sądowych (opłata od pozwu, koszty zastępstwa procesowego strony przeciwnej).

Wobec powyższego, najbardziej racjonalnym działaniem jest odstąpienie od dochodzenia roszczenia o zachowek na drodze sądowej. Ewentualne dalsze działania, takie jak próba podniesienia zarzutu nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) wobec zarzutu przedawnienia, są obarczone dużym ryzykiem i wymagają bardzo silnego uzasadnienia, które jest trudne do wykazania w niniejszej sprawie. Nawet przy hipotetycznym pokonaniu zarzutu przedawnienia, brak zasadności roszczenia (przewyższenie zachowku otrzymaną częścią spadku) pozostaje główną przeszkodą.

Wszelkie dokumenty takie jak akt zgonu spadkodawcy, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, umowy darowizn, potwierdzenia przelewów, wyceny nieruchomości i ruchomości, a także korespondencja przedsądowa, byłyby niezbędne do przedstawienia w ewentualnym postępowaniu. Ciężar udowodnienia zasadności i wysokości roszczenia spoczywa na osobie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne, czyli w tym przypadku na A. K.

Najczęstsze pytania

Kiedy przedawnia się zachowek po darowiznach?

Roszczenie o zachowek od darowizn przedawnia się z upływem 5 lat od dnia otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) lub ogłoszenia testamentu.

Komu przysługuje zachowek po zmarłym spadkodawcy?

Zachowek przysługuje zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom zmarłego, którzy byliby powołani do spadku z ustawy.

Ile wynosi wysokość zachowku dla dzieci i małżonka?

Co do zasady wynosi 1/2 wartości udziału spadkowego ustawowego, a dla osób małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy - 2/3 tego udziału.

Czy darowizna sprzed 10 lat dla spadkobiercy wlicza się do zachowku?

Tak. Darowizny na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku dolicza się bez limitu czasowego, nawet przekazane dawniej niż 10 lat temu.

Co przerywa bieg przedawnienia roszczenia o zachowek?

Bieg przedawnienia przerywa wniesienie pozwu o zapłatę zachowku do sądu, zawezwanie do próby ugodowej lub uznanie roszczenia przez dłużnika.

Dokumenty sprawy do pobrania

Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI

Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.

Przeanalizuj własną sprawę

Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox

Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.

Zobacz Giełdę CaseBox · Plany Prawnik i Kancelaria

Podstawy prawne

Brzmienie: Art. 991 Kodeks cywilny

§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). § 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 993 Kodeks cywilny

§ 1. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. § 2. Przy obliczaniu zachowku dolicza się także do spadku, stosownie do przepisów poniższych, fundusz założycielski fundacji rodzinnej wniesiony przez spadkodawcę, w przypadku gdy fundacja ta nie jest ustanowiona w testamencie. § 3. Przy obliczaniu zachowku dolicza się także do spadku, stosownie do przepisów poniższych, mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, o wartości nie większej niż wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przez spadkodawcę.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 994 Kodeks cywilny

§ 1. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. § 2. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego. § 3. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 995 Kodeks cywilny

§ 1. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. § 2. Wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku. § 3. Wartość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej oblicza się według stanu z chwili ich przekazania, a według cen z chwili ustalania zachowku. W przypadku mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej w pierwszej kolejności oblicza się wartość funduszu założycielskiego i wartość mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, a następnie porównuje się obie wartości, z uwzględnieniem art. 993 § 3.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 1007 Kodeks cywilny

§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. § 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. § 3. Roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. § 4. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 1015 Kodeks cywilny

§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. § 1[1]. Do zachowania terminu, o którym mowa w § 1, wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. § 1[2]. Jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. § 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 1021 Kodeks cywilny

Jeżeli spadkobierca zarządzał spadkiem, a potem go odrzucił, do stosunków między nim a spadkobiercami, którzy zamiast niego doszli do spadku, stosuje się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 1039 Kodeks cywilny

§ 1. Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. § 2. Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny lub zapisu windykacyjnego na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego niewymienionego w paragrafie poprzedzającym. § 3. Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 118 Kodeks cywilny

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 123 Kodeks cywilny

§ 1. Bieg przedawnienia przerywa się: ⇓ 1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia; ⇓ 2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. 3) (uchylony) § 2. (uchylony)

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 125 Kodeks cywilny

§ 1. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat. § 2. (uchylony)

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 888 Kodeks cywilny

§ 1. Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. § 2. (uchylony)

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 931 Kodeks cywilny

§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. § 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 5 Kodeks cywilny

Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 6 Kodeks cywilny

Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 481 Kodeks cywilny

§ 1. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. § 2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. § 21. Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie). § 22. Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie. § 23. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy. § 24. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie. § 3. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 455 Kodeks cywilny

Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 187 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; 11) oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia; 2) wskazanie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu; 3) informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia. § 2. Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy, a w szczególności wnioski o: 1) wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych; 2) dokonanie oględzin; 3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin; 4) zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 232 Kodeks postępowania cywilnego

Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 235 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Postępowanie dowodowe odbywa się przed sądem orzekającym, chyba że sprzeciwia się temu charakter dowodu albo wzgląd na poważne niedogodności lub niewspółmierność kosztów w stosunku do przedmiotu sporu. W takich wypadkach sąd orzekający zleci przeprowadzenie dowodu jednemu ze swych członków (sędzia wyznaczony) albo innemu sądowi (sąd wezwany). § 2. Jeżeli charakter dowodu się temu nie sprzeciwia, sąd orzekający może postanowić, że jego przeprowadzenie nastąpi na odległość w ramach posiedzenia zdalnego. § 3. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń i środków technicznych wykorzystywanych w budynku sądu do przeprowadzenia dowodu w ramach posiedzenia zdalnego, sposób korzystania z tego rodzaju urządzeń i środków, jak również sposób przechowywania, odtwarzania i kopiowania zapisów dokonanych podczas jego przeprowadzenia, mając na względzie konieczność właściwego zabezpieczenia utrwalonego obrazu i dźwięku przed utratą dowodu, jego zniekształceniem lub nieuprawnionym ujawnieniem.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 98 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). § 11. Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu – za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu. § 12. W szczególnie uzasadnionym przypadku, na wniosek strony, która w toku procesu poniosła szczególnie wysoki wydatek podlegający zwrotowi, sąd może przyznać jej odsetki przewidziane w § 11 od kwoty równej temu wydatkowi za czas od dnia jego poniesienia przez stronę do dnia zapłaty. § 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu prowadzącego postępowanie. § 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. § 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 339 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. § 2. W przypadku, o którym mowa w § 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 730 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. § 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 734 Kodeks postępowania cywilnego

Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji. Jeżeli nie można ustalić takiego sądu, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma być wykonane postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia, a z braku tej podstawy lub w przypadku, w którym postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia miałoby być wykonane w okręgach różnych sądów – sąd rejonowy dla m.st. Warszawy. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia zgłoszony w toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w której toczy się postępowanie, z wyjątkiem przypadku, gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy. Wtedy o zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 741 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie. Zażalenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji o udzieleniu zabezpieczenia, z wyjątkiem postanowienia wydanego w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. § 2. Zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji rozpoznaje sąd drugiej instancji. Na postanowienie sądu drugiej instancji przysługuje zażalenie do innego składu tego sądu. § 3. Sąd może uchylić zaskarżone postanowienie tylko gdy zachodzi nieważność postępowania.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 744 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. W razie prawomocnego zwrotu albo odrzucenia pozwu lub wniosku, oddalenia powództwa lub wniosku albo umorzenia postępowania, zabezpieczenie upada. § 2. Zabezpieczenie upada również, gdy zostało udzielone przed wszczęciem postępowania, jeżeli uprawniony nie wystąpił we wszczętym postępowaniu w sprawie o całość roszczenia lub też wystąpił o roszczenia inne niż to, które zostało zabezpieczone. § 3. W sprawach wymienionych w § 1 i § 2 przepis art. 7541 § 3 stosuje się odpowiednio.

Strona przepisu

Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-06.