Umowy konsumenckie i podróże
Rękojmia przy Sprzedaży Samochodu przez Osobę Prywatną
Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło
Publikacja: 2026-10-06 · aktualizacja: 2026-10-06 · czas czytania 7 min
Zakup używanego samochodu od osoby prywatnej na podstawie umowy kupna-sprzedaży różni się pod względem prawnym od zakupu w salonie czy komisie. Choć w transakcjach prywatnych nie stosuje się przepisów konsumenckich o braku zgodności towaru z umową, kupującemu przysługuje ochrona na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego o rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanej.
- Co zrobić, gdy kupiony samochód ma poważną wadę?
- Czy rękojmia działa przy zakupie od osoby prywatnej?
- Jak udowodnić podstępne zatajenie wady?
Szybka odpowiedź
Przy zakupie auta od osoby prywatnej kupującemu przysługuje rękojmia za wady ukryte na podstawie Kodeksu cywilnego przez okres 2 lat. Strony mogą wyłączyć rękojmię w umowie, chyba że sprzedawca podstępnie zataił wadę. ARTYKUŁ Jak wyglądała sprawa? Klientka A. M. Z. zakupiła używany samochód od P. A. N., osoby prywatnej, który po około dwóch miesiącach użytkowania uległ poważnej awarii silnika, a sprzedający odmówił uznania roszczeń z rękojmi, powołując się na zapisy umowne. W dniu 15 stycznia 2025 roku, Klientka A. M. Z., będąca konsumentką, zawarła umowę sprzedaży samochodu marki Volkswagen Passat B6 z Panem P. A. N., który jest osobą prywatną i nie prowadzi działalności gospodarczej. Cena sprzedaży wyniosła 42 000,00 PLN. W marcu 2025 roku, po około dwóch miesiącach normalnej eksploatacji, samochód nagle unieruchomił się z powodu poważnej awarii silnika. Diagnostyka w warsztacie wykazała pęknięcie bloku silnika i zatarcie panewki głównej, a mechanik ocenił uszkodzenie jako wadę ukrytą, wynikającą z błędu konstrukcyjnego lub długotrwałego przegrzewania, istniejącą już przed sprzedażą. Klientka wezwała sprzedającego do usunięcia wady, obniżenia ceny o 16 500,00 PLN (koszt naprawy) lub odstąpienia od umowy, żądając zwrotu ceny zakupu oraz dodatkowych kosztów (transport 520,00 PLN, diagnostyka 420,00 PLN). Sprzedający odmówił, powołując się na klauzulę wyłączającą rękojmię zawartą w umowie i twierdząc, że nie miał wiedzy o wadzie.
- Rękojmia przy sprzedaży prywatnej opiera się na przepisach art. 556-576 Kodeksu cywilnego.
- Sprzedawca odpowiada za wady fizyczne istniejące w chwili wydania pojazdu, które nie wynikały ze zwykłego zużycia.
- Wyłączenie rękojmi w umowie jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę (art. 558 § 2 KC).
- Kupujący może żądać usunięcia wady, obniżenia ceny lub odstąpić od umowy przy wadzie istotnej (art. 560 KC).
- Odpowiedzialność z tytułu rękojmi wygasa po upływie 2 lat od dnia wydania samochodu (art. 568 § 1 KC).
Jak wyglądała sprawa?
Klientka A. M. Z. zakupiła używany samochód od P. A. N., osoby prywatnej, który po około dwóch miesiącach użytkowania uległ poważnej awarii silnika, a sprzedający odmówił uznania roszczeń z rękojmi, powołując się na zapisy umowne.
W dniu 15 stycznia 2025 roku, Klientka A. M. Z., będąca konsumentką, zawarła umowę sprzedaży samochodu marki Volkswagen Passat B6 z Panem P. A. N., który jest osobą prywatną i nie prowadzi działalności gospodarczej. Cena sprzedaży wyniosła 42 000,00 PLN.
W marcu 2025 roku, po około dwóch miesiącach normalnej eksploatacji, samochód nagle unieruchomił się z powodu poważnej awarii silnika. Diagnostyka w warsztacie wykazała pęknięcie bloku silnika i zatarcie panewki głównej, a mechanik ocenił uszkodzenie jako wadę ukrytą, wynikającą z błędu konstrukcyjnego lub długotrwałego przegrzewania, istniejącą już przed sprzedażą.
Klientka wezwała sprzedającego do usunięcia wady, obniżenia ceny o 16 500,00 PLN (koszt naprawy) lub odstąpienia od umowy, żądając zwrotu ceny zakupu oraz dodatkowych kosztów (transport 520,00 PLN, diagnostyka 420,00 PLN). Sprzedający odmówił, powołując się na klauzulę wyłączającą rękojmię zawartą w umowie i twierdząc, że nie miał wiedzy o wadzie.
Czy klauzula wyłączająca rękojmię jest skuteczna?
Klauzula wyłączająca rękojmię, zawarta w umowie między osobami fizycznymi, jest co do zasady dopuszczalna, lecz staje się bezskuteczna, jeśli sprzedawca podstępnie zataił wadę.
Podstawa: art. 558 § 1 k.c., art. 558 § 2 k.c.
W umowie sprzedaży samochodu znalazła się klauzula, zgodnie z którą sprzedający nie ponosi odpowiedzialności z tytułu rękojmi ani gwarancji, a kupujący przyjmuje pojazd w stanie istniejącym w chwili przekazania. Tego typu postanowienia są dopuszczalne w umowach między osobami fizycznymi, co wynika z ogólnej zasady swobody umów.
Jednakże, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, takie wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeśli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym. W tym przypadku kluczowe jest ustalenie, czy P. A. N. wiedział o problemach z silnikiem i celowo nie poinformował o nich A. M. Z.
Oświadczenie sprzedającego z §4 umowy, że "pojazd nie uczestniczył w wypadku i jego stan techniczny odpowiada opisowi", w połączeniu z ekspertyzą wskazującą na długotrwałe przegrzewanie lub wadę materiałową, może stanowić argument wspierający tezę o podstępnym zatajeniu wady. Będzie to jednak wymagało udowodnienia w toku postępowania sądowego.
Czy Klientka zgłosiła wadę w odpowiednim terminie?
Klientka zgłosiła wadę bezzwłocznie, w terminie 10 dni od jej wykrycia, co jest zgodne z wymogami Kodeksu cywilnego.
Podstawa: art. 566 § 1 k.c., art. 568 § 1 k.c.
Wada w samochodzie została wykryta 20 marca 2025 roku, gdy pojazd uległ awarii. Klientka zawiadomiła sprzedającego o wadzie pismem datowanym na 30 marca 2025 roku.
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, kupujący powinien zawiadomić sprzedawcę o wadzie "bezzwłocznie" po jej wykryciu, jednak nie później niż w ciągu dwóch miesięcy. Termin dziesięciu dni od wykrycia do zgłoszenia wady jest terminem bezwzględnie zachowanym i w pełni zgodnym z wymogiem.
Termin przedawnienia roszczeń z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy wynosi dwa lata od dnia wydania rzeczy. Samochód został wydany 15 stycznia 2025 roku, więc termin przedawnienia upływa 15 stycznia 2027 roku. Roszczenie Klientki nie jest zatem przedawnione.
Jakie roszczenia przysługują kupującemu?
Z uwagi na istotność wady, Klientce przysługuje prawo do żądania obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy sprzedaży, wynikające z ogólnych zasad rękojmi za wady fizyczne rzeczy.
Podstawa: art. 556 k.c., art. 560 § 1 k.c., art. 561 k.c.
Wada zdiagnozowana w samochodzie – pęknięcie bloku silnika i zatarcie panewki głównej – jest wadą istotną, która uniemożliwia normalne korzystanie z pojazdu. Taka wada uprawnia kupującego do skorzystania z szerokiego zakresu praw przysługujących z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy, uregulowanych w Kodeksie cywilnym, poczynając od art. 556 Kodeksu cywilnego.
Klientka ma możliwość złożenia oświadczenia o obniżeniu ceny. Żądanie obniżenia ceny o kwotę 16 500,00 PLN, odpowiadającą oszacowanym kosztom naprawy silnika, jest w pełni uzasadnione i powinno być proporcjonalne do spadku wartości rzeczy wynikającego z wady, zgodnie z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego.
Alternatywnie, Klientka może odstąpić od umowy. Odstąpienie od umowy jest uprawnieniem skutkującym zwrotem wzajemnych świadczeń – Klientka zwraca samochód, a sprzedający zwraca całą zapłaconą cenę wraz z dodatkowymi kosztami poniesionymi w związku z wadą. Ze względu na istotny charakter wady, odstąpienie od umowy jest w tej sytuacji uzasadnione na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego.
Jakie dowody są potrzebne i kto je przedstawia?
Klientka musi udowodnić istnienie wady w chwili sprzedaży samochodu oraz, w celu przełamania klauzuli wyłączającej rękojmię, podstępne zatajenie wady przez sprzedającego, bazując na ekspertyzie mechanicznej i ewentualnie opinii biegłego sądowego.
Podstawa: art. 6 k.c., art. 558 § 2 k.c.
Ciężar udowodnienia, że wada istniała w chwili wydania samochodu lub powstała z przyczyny tkwiącej w rzeczy w tym momencie, spoczywa na kupującej (A. M. Z.), zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego. Ekspertyza mechaniczna, wskazująca na pęknięcie bloku silnika i zatarcie panewki głównej oraz długotrwałe pochodzenie wady, stanowi mocne uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Aby skutecznie przełamać klauzulę wyłączającą rękojmię, konieczne będzie wykazanie, że sprzedający P. A. N. podstępnie zataił wadę, co jest warunkiem określonym w art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego. Może to wymagać dowodów pośrednich, takich jak nagłe zbycie samochodu, zaniżona cena, zatajenie wcześniejszych usterek lub fakt, że sprzedawca jako wieloletni użytkownik musiał mieć wiedzę o objawach prowadzących do tak poważnej awarii.
W postępowaniu sądowym ekspertyza prywatna będzie pomocna, ale zazwyczaj niezbędne jest powołanie niezależnego biegłego sądowego z zakresu mechaniki samochodowej. Biegły ten potwierdzi istnienie wady, jej charakter (ukryta, długotrwała, pochodzenie przed sprzedażą) i oszacuje koszty naprawy. Istnieje ryzyko sprzecznych opinii, ale w tak jednoznacznej kwestii jak pęknięcie bloku silnika, jest ono ograniczone.
Jakie są możliwe kwoty roszczeń i ryzyka procesu?
Klientka może żądać obniżenia ceny o 16 500,00 PLN lub zwrotu 42 940,00 PLN w przypadku odstąpienia od umowy, lecz musi liczyć się z kosztami procesu i trudnościami w udowodnieniu podstępnego zatajenia wady.
Podstawa: art. 560 § 1 k.c.
W przypadku żądania obniżenia ceny, kwota roszczenia wynosi 16 500,00 PLN, odpowiadająca oszacowanym kosztom naprawy silnika. Do tego dochodzić będą odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone od dnia następującego po upływie terminu wskazanego w wezwaniu przedsądowym.
Jeśli Klientka zdecyduje się na odstąpienie od umowy, będzie domagać się zwrotu pełnej ceny zakupu (42 000,00 PLN) oraz poniesionych kosztów dodatkowych: transportu (520,00 PLN) i diagnostyki (420,00 PLN), co daje łączną kwotę 42 940,00 PLN, również z odsetkami za opóźnienie. W tym wariancie sprzedający może żądać wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, jednakże z uwagi na krótki okres użytkowania i wadliwość pojazdu, takie roszczenie powinno być znikome.
Ryzyka procesu obejmują trudności w udowodnieniu podstępnego zatajenia wady, co jest kluczowe dla przełamania klauzuli wyłączającej rękojmię. Należy uwzględnić również koszty sądowe (opłaty od pozwu, zaliczki na opinie biegłych), a także potencjalne trudności w egzekucji wyroku od osoby prywatnej. Istnieje również ryzyko kontrroszczeń ze strony sprzedającego.
Najczęstsze pytania
Czy rękojmia obowiązuje przy zakupie samochodu od osoby prywatnej?
Tak. Rękojmia za wady na podstawie Kodeksu cywilnego obowiązuje z mocy prawa także przy transakcjach prywatnych, chyba że została skutecznie wyłączona w umowie.
Czy można wyłączyć rękojmię w umowie kupna-sprzedaży auta?
Tak, strony w relacji prywatnej mogą wyłączyć rękojmię w umowie. Wyłączenie jest jednak bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym.
Ile wynosi okres rękojmi na samochód używany kupiony od osoby prywatnej?
Podstawowy okres rękojmi wynosi 2 lata od dnia wydania samochodu kupującemu. Odpowiedzialność wygasa po upływie tego terminu.
Kiedy kupujący może odstąpić od umowy i żądać zwrotu pieniędzy za auto?
Odstąpienie i zwrot gotówki są możliwe przy wadzie ukrytej o charakterze istotnym, pod warunkiem że sprzedawca nie usunął wady niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności.
Co się dzieje, gdy sprzedawca zataił podstępnie wadę ukrytą samochodu?
Podstępne zatajenie wady powoduje, że wyłączenie rękojmi w umowie staje się całkowicie bezskuteczne, a kupujący zachowuje pełne prawa do reklamacji i odstąpienia.
Dokumenty sprawy do pobrania
- Sprawa 226 — stan faktyczny i dokumenty (DOCX) — DOCX · 17 KB
- Sprawa 226 — rozwiązanie CaseBox (DOCX) — DOCX · 23 KB
Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI
Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.
Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox
Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.
Podstawy prawne
- art. 6 k.c.
- art. 556 k.c.
- art. 558 § 1 k.c.
- art. 558 § 2 k.c.
- art. 560 § 1 k.c.
- art. 561 k.c.
- art. 566 § 1 k.c.
- art. 568 § 1 k.c.
- art. 730 k.p.c.
- art. 310 k.p.c.
- art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c.
- art. 187 § 2 k.p.c.
- art. 205³ § 2 k.p.c.
Brzmienie: Art. 558 Kodeks cywilny
§ 1. Strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć. Jeżeli kupującym jest konsument, ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych. § 2. Wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca zataił podstępnie wadę przed kupującym.
Brzmienie: Art. 566 Kodeks cywilny
§ 1. Jeżeli z powodu wady fizycznej rzeczy sprzedanej kupujący złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny, może on żądać naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady, choćby szkoda była następstwem okoliczności, za które sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności, a w szczególności może żądać zwrotu kosztów zawarcia umowy, kosztów odebrania, przewozu, przechowania i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrotu dokonanych nakładów w takim zakresie, w jakim nie odniósł korzyści z tych nakładów. Nie uchybia to przepisom o obowiązku naprawienia szkody na zasadach ogólnych. § 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio w razie dostarczenia rzeczy wolnej od wad zamiast rzeczy wadliwej albo usunięcia wady przez sprzedawcę.
Brzmienie: Art. 568 Kodeks cywilny
§ 1. Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat, a gdy chodzi o wady nieruchomości – przed upływem pięciu lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. § 2. Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady. Jeżeli kupującym jest konsument, bieg terminu przedawnienia nie może zakończyć się przed upływem terminów określonych w § 1 zdanie pierwsze. § 3. W terminach określonych w § 2 kupujący może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny z powodu wady rzeczy sprzedanej. Jeżeli kupujący żądał wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady, bieg terminu do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny rozpoczyna się z chwilą bezskutecznego upływu terminu do wymiany rzeczy lub usunięcia wady. § 4. W razie dochodzenia przed sądem albo sądem polubownym jednego z uprawnień z tytułu rękojmi termin do wykonania innych uprawnień, przysługujących kupującemu z tego tytułu, ulega zawieszeniu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. § 5. Przepis § 4 stosuje się odpowiednio do postępowania mediacyjnego, przy czym termin do wykonania innych uprawnień z tytułu rękojmi, przysługujących kupującemu, zaczyna biec od dnia odmowy przez sąd zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem lub bezskutecznego zakończenia mediacji. § 6. Upływ terminu do stwierdzenia wady nie wyłącza wykonania uprawnień z tytułu rękojmi, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił.
Brzmienie: Art. 556 Kodeks cywilny
Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę (rękojmia).
Brzmienie: Art. 560 Kodeks cywilny
§ 1. Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady. § 2. (uchylony) § 3. Obniżona cena powinna pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady. § 4. Kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna.
Brzmienie: Art. 561 Kodeks cywilny
§ 1. Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcia wady. § 2. Sprzedawca jest obowiązany wymienić rzecz wadliwą na wolną od wad lub usunąć wadę w rozsądnym czasie bez nadmiernych niedogodności dla kupującego. § 3. Sprzedawca może odmówić zadośćuczynienia żądaniu kupującego, jeżeli doprowadzenie do zgodności z umową rzeczy wadliwej w sposób wybrany przez kupującego jest niemożliwe albo w porównaniu z drugim możliwym sposobem doprowadzenia do zgodności z umową wymagałoby nadmiernych kosztów. Jeżeli kupującym jest przedsiębiorca, sprzedawca może odmówić wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady także wtedy, gdy koszty zadośćuczynienia temu obowiązkowi przewyższają cenę rzeczy sprzedanej.
Brzmienie: Art. 6 Kodeks cywilny
Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.
Brzmienie: Art. 730 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. § 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.
Brzmienie: Art. 310 Kodeks postępowania cywilnego
Przed wszczęciem postępowania na wniosek, a w toku postępowania również z urzędu, można zabezpieczyć dowód, gdy zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy.
Brzmienie: Art. 187 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; 11) oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia; 2) wskazanie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu; 3) informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia. § 2. Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy, a w szczególności wnioski o: 1) wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych; 2) dokonanie oględzin; 3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin; 4) zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać.
Brzmienie: Art. 205³ Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. W uzasadnionych przypadkach, w szczególności w sprawach zawiłych lub obrachunkowych, przewodniczący może zarządzić wymianę przez strony pism przygotowawczych, oznaczając porządek składania pism, terminy, w których pisma należy złożyć, i okoliczności, które mają być wyjaśnione. § 2. Przewodniczący może zobowiązać stronę, by w piśmie przygotowawczym podała wszystkie twierdzenia i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pod rygorem utraty prawa do ich powoływania w toku dalszego postępowania. W takim przypadku twierdzenia i dowody zgłoszone z naruszeniem tego obowiązku podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, iż ich powołanie w piśmie przygotowawczym nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. § 3. Późniejsze wyznaczenie posiedzenia przygotowawczego nie powoduje otwarcia terminu do zgłaszania nowych twierdzeń i dowodów. § 4. Stronę zastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej przewodniczący może zobowiązać do wskazania w piśmie przygotowawczym także podstaw prawnych jej żądań i wniosków, w miarę potrzeby ograniczając zakres tego wskazania. § 5. Przewodniczący zarządza zwrot pisma przygotowawczego złożonego z uchybieniem terminu albo bez zarządzenia.
Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-06.