Ubezpieczenia i odszkodowania
Zadośćuczynienie po śmierci partnera życiowego w wypadku
Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło
Publikacja: 2026-10-06 · aktualizacja: 2026-10-06 · czas czytania 7 min
Śmierć bliskiej osoby to zawsze tragedia, a gdy dojdzie do niej w wyniku cudzego zawinienia, pojawia się pytanie o możliwość dochodzenia zadośćuczynienia. W szczególności dotyczy to osób pozostających w nieformalnych związkach, których prawa często są kwestionowane przez zakłady ubezpieczeń.
- Co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmawia zadośćuczynienia?
- Jakie dowody zebrać, aby udowodnić bliski związek?
- Ile zadośćuczynienia można uzyskać po śmierci partnera?
Szybka odpowiedź
Partner życiowy ma prawo do zadośćuczynienia za krzywdę moralną po śmierci osoby bliskiej, a klauzule ubezpieczeniowe wyłączające taką odpowiedzialność dla osób niespokrewnionych mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne.
- Konkubent może być uznany za "osobę bliską" uprawnioną do zadośćuczynienia na podstawie art. 446 § 4 k.c.
- Klauzule umowne ubezpieczycieli wyłączające odpowiedzialność dla osób niebędących małżonkami są często nieskuteczne.
- Termin przedawnienia dla roszczeń deliktowych w przypadku śmierci wynosi 20 lat od zdarzenia.
- Istotne jest zgromadzenie dowodów na trwałość i intensywność więzi emocjonalnej i ekonomicznej.
Jak wyglądała sprawa?
Powódka E. N. dochodzi roszczeń od ubezpieczyciela za krzywdę moralną i zwrot kosztów pogrzebu po śmierci jej partnera życiowego, T. K., w wypadku komunikacyjnym spowodowanym przez ubezpieczonego.
Dnia 14 listopada 2024 roku, w Krakowie, doszło do wypadku komunikacyjnego, w którym śmierć poniósł T. K.. Sprawcą zdarzenia był J. M., który prowadził pojazd i wymusił pierwszeństwo, niedostosowując prędkości. J. M. posiadał ważne ubezpieczenie OC komunikacyjne u ubezpieczyciela.
E. N. była partnerką życiową T. K., z którym pozostawała w nieformalnym związku od 2009 roku, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Po wypadku, E. N. za pośrednictwem pełnomocnika skierowała do ubezpieczyciela wezwanie przedsądowe, żądając 200 000 zł zadośćuczynienia za krzywdę moralną oraz zwrotu 8 400 zł kosztów pogrzebu.
Ubezpieczyciel, decyzją z dnia 5 stycznia 2025 roku, odmówił wypłaty zadośćuczynienia E. N.. Powołał się na punkt 6.3 Warunków Ubezpieczenia OC, który wyłączał odpowiedzialność za roszczenia zgłaszane przez osoby niepozostające w stosunku małżeńskim ze sprawcą szkody. Ubezpieczyciel zaakceptował jedynie zwrot kosztów pogrzebu.
Czy partner życiowy ma prawo do zadośćuczynienia po śmierci osoby bliskiej?
Tak, partner życiowy, nawet bez formalnego związku małżeńskiego, może być uznany za „osobę bliską” uprawnioną do zadośćuczynienia za krzywdę moralną na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.
Podstawa: art. 446 § 4 k.c.
Polskie prawo, w tym przepisy Kodeksu cywilnego, przewiduje możliwość dochodzenia zadośćuczynienia dla najbliższych członków rodziny zmarłego, którego śmierć nastąpiła wskutek czynu niedozwolonego. Kluczowe jest tutaj pojęcie „najbliższego członka rodziny”, które nie jest interpretowane wyłącznie jako osoby formalnie spokrewnione lub będące w związku małżeńskim.
Orzecznictwo sądowe wielokrotnie potwierdzało, że krąg osób uprawnionych do zadośćuczynienia obejmuje również osoby połączone ze zmarłym silnymi i trwałymi więziami emocjonalnymi, które faktycznie prowadziły z nim wspólne gospodarstwo domowe i pozostawały w relacji analogicznej do rodzinnej.
W przypadku E. N. i T. K., ich 15-letni konkubinat, połączony wspólnym gospodarstwem domowym i bliskimi więzami, stanowi silną podstawę do uznania E. N. za "osobę bliską" w rozumieniu przepisów uprawniających do zadośćuczynienia.
Czy klauzula ubezpieczyciela wyłączająca odpowiedzialność jest ważna?
Klauzula ubezpieczyciela wyłączająca odpowiedzialność za zadośćuczynienie dla osób niepozostających w stosunku małżeńskim z reguły może zostać uznana za niedozwolone postanowienie umowne i być nieskuteczna.
Podstawa: Warunki Ubezpieczenia OC komunikacyjnego (pkt 6.3), art. 353¹ k.c., art. 58 k.c., art. 385¹ k.c.
Ubezpieczyciel w swojej decyzji powołał się na punkt 6.3 Warunków Ubezpieczenia OC, który stanowi, że "Ubezpieczyciel nie odpowiada za roszczenia o zadośćuczynienie zgłaszane przez osoby, które nie pozostawały w stosunku małżeńskim ze sprawcą szkody w chwili zdarzenia, z wyłączeniem roszczeń wynikających z przepisów prawa powszechnie obowiązującego.". Takie postanowienie umowne podlega ocenie prawnej.
Powyższa klauzula może być uznana za niedozwolone postanowienie umowne (tzw. klauzulę abuzywną). Postanowienia, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, nie wiążą konsumenta. Ograniczenie odpowiedzialności ubezpieczyciela w stosunku do osób bliskich zmarłego, które nie były jego małżonkiem, jest sprzeczne z naturą odpowiedzialności deliktowej i zasadami współżycia społecznego.
Wobec powszechnie obowiązujących przepisów prawa, które nie ograniczają kręgu osób uprawnionych do zadośćuczynienia wyłącznie do małżonków, klauzula umowna ubezpieczyciela próbuje bezprawnie ograniczyć zakres jego odpowiedzialności. W konsekwencji, postanowienie to może zostać uznane za nieważne lub nieskuteczne w stosunku do poszkodowanej E. N..
Jakie są terminy na dochodzenie roszczeń?
Roszczenie o zadośćuczynienie z tytułu deliktu, jeśli szkoda wynikała z przestępstwa, przedawnia się z upływem dwudziestu lat od dnia popełnienia przestępstwa.
Podstawa: art. 442¹ k.c., art. 123 § 1 pkt 2 k.c.
Zgodnie z Kodeksem cywilnym, roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże, jeśli szkoda wynikała ze zbrodni lub występku, roszczenie przedawnia się z upływem dwudziestu lat od dnia popełnienia przestępstwa.
Wypadek komunikacyjny ze skutkiem śmiertelnym, spowodowany przez J. M., prawdopodobnie kwalifikuje się jako przestępstwo. Zatem termin przedawnienia wynosi dwadzieścia lat, liczony od daty wypadku i zgonu T. K., czyli od 14 listopada 2024 roku.
Wysłane wezwanie przedsądowe w dniu 10 grudnia 2024 roku do ubezpieczyciela stanowi czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia i przerywa bieg przedawnienia. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Pismo odmowne ubezpieczyciela z 5 stycznia 2025 roku nie ma bezpośredniego wpływu na bieg przedawnienia.
Jakie dowody są potrzebne do wykazania więzi i krzywdy?
Należy zgromadzić szeroką gamę dowodów dokumentujących trwałość i intensywność więzi emocjonalnej i ekonomicznej ze zmarłym, a także skalę doznanej krzywdy.
Do skutecznego dochodzenia zadośćuczynienia konieczne jest wszechstronne udokumentowanie istnienia bliskiego związku E. N. ze zmarłym T. K., rozmiaru doznanej krzywdy oraz związku przyczynowego między wypadkiem a negatywnymi skutkami dla powódki. W tym celu należy zgromadzić zarówno dowody dokumentowe, jak i osobowe.
Ważne jest wykazanie faktycznego wspólnego pożycia i prowadzenia gospodarstwa domowego. Dodatkowo, aby ocenić skalę krzywdy niemajątkowej, niezbędna jest dokumentacja medyczna E. N. oraz specjalistyczna opinia biegłego.
Dowody z zeznań świadków będą kluczowe dla ukazania subiektywnego, emocjonalnego wymiaru więzi oraz skali cierpienia. Dokumenty natomiast stanowią obiektywną podstawę do udowodnienia wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego i stabilności związku.
- Dowody na istnienie więzi emocjonalnej i ekonomicznej: wspólne umowy najmu, rachunki bankowe, faktury za wspólne wydatki, dokumentacja podróży, korespondencja elektroniczna i tradycyjna, zdjęcia, oświadczenia o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego.
- Dowody osobowe: zeznania świadków (rodzina, przyjaciele, sąsiedzi, współpracownicy) potwierdzające charakter i trwałość relacji, wzajemne wsparcie oraz plany na przyszłość, a także przesłuchanie samej E. N..
- Dowody na skalę doznanej krzywdy: dokumentacja medyczna E. N. (zaświadczenia lekarskie, historia leczenia psychologicznego/psychiatrycznego, np. w związku z depresją, zaburzeniami lękowymi, bezsennością).
- Opinia biegłego: psychologa lub psychiatry w celu profesjonalnej oceny stopnia i charakteru cierpień psychicznych, ich wpływu na funkcjonowanie E. N. oraz rokowań na przyszłość.
Jak obliczyć kwotę zadośćuczynienia?
Kwota zadośćuczynienia jest ustalana indywidualnie, biorąc pod uwagę szereg kryteriów, takich jak wiek zmarłego i poszkodowanego, charakter więzi, zakres doznanej krzywdy oraz intensywność cierpień.
Podstawa: art. 446 § 4 k.c., art. 481 § 1 k.c., art. 481 § 2 k.c., art. 98 k.p.c.
Wysokość zadośćuczynienia za krzywdę moralną nie jest ściśle określona przepisami i ma charakter uznaniowy. Sąd, ustalając należną kwotę, bierze pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Kluczowe jest udowodnienie, jak śmierć partnera wpłynęła na życie powódki.
Do najważniejszych kryteriów należą: wiek zarówno zmarłego, jak i poszkodowanego (im młodsi, tym większa krzywda z utraty długich lat wspólnego życia), stopień i charakter więzi emocjonalnej i ekonomicznej (w przypadku E. N. 15-letni stabilny konkubinat), trwałość związku, zakres szkody niemajątkowej (cierpienia fizyczne i psychiczne, poczucie osamotnienia, utrata sensu życia) oraz intensywność doznanych cierpień.
Poza zadośćuczynieniem, E. N. ma prawo do zwrotu kosztów pogrzebu w kwocie 8 400 zł, które ubezpieczyciel już zaakceptował. Należy również dochodzić odsetek ustawowych za opóźnienie, liczonych od dnia wymagalności roszczenia, oraz zwrotu kosztów procesu od strony przegrywającej.
- Wariant minimalny (do mediacji): 150 000 – 170 000 zł, uwzględniający ryzyka procesowe.
- Wariant realistyczny (do pozwu): 200 000 – 250 000 zł, jako kwota pierwotnie żądana lub nieco wyższa, poparta mocną argumentacją.
- Wariant maksymalny (docelowy): 250 000 – 300 000 zł, stanowiący punkt wyjścia do negocjacji, z uwzględnieniem potencjalnie bardzo wysokich ocen rozmiaru krzywdy przez sąd.
Jaka jest strategia dochodzenia roszczeń?
Rekomendowana strategia obejmuje etap przedsądowy z uzupełniającym wezwaniem do ubezpieczyciela i ewentualną skargą do Rzecznika Finansowego, a następnie wniesienie pozwu do sądu z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia.
Podstawa: art. 730 k.p.c., art. 17 k.p.c., art. 187 k.p.c.
Pierwszym krokiem jest skierowanie do ubezpieczyciela uzupełniającego wezwania przedsądowego, zawierającego szczegółowe uzasadnienie prawne roszczeń, w tym wskazanie na ugruntowane orzecznictwo dotyczące konkubinatu i abuzywność klauzuli umownej. Wezwanie powinno zawierać ostrzeżenie o zamiarze skierowania sprawy do sądu i organów nadzoru.
W przypadku braku pozytywnej odpowiedzi ubezpieczyciela, zaleca się złożenie skargi do Rzecznika Finansowego. Rzecznik może podjąć interwencję lub przedstawić istotny pogląd w sprawie, co może wzmocnić pozycję powódki w dalszym postępowaniu.
Kolejnym etapem jest wniesienie pozwu o zapłatę zadośćuczynienia i zwrotu kosztów pogrzebu do sądu. Z uwagi na wartość przedmiotu sporu przekraczającą 100 000 zł, właściwym sądem będzie Sąd Okręgowy. Pozew powinien być złożony wraz z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia, aby zminimalizować ryzyko niewykonania przyszłego wyroku sądowego.
- Ryzyka procesowe: możliwość utrzymania przez ubezpieczyciela stanowiska o ważności klauzuli umownej, kwestionowanie intensywności więzi emocjonalnych, ryzyko zasądzenia niższej kwoty zadośćuczynienia, koszty postępowania sądowego.
- Kontrargumenty ubezpieczyciela: powoływanie się na pkt 6.3 Warunków Ubezpieczenia OC, minimalizowanie znaczenia konkubinatu wobec braku formalnego związku, kwestionowanie intensywności cierpień psychicznych E. N..
- Wnioski dowodowe: Do pozwu należy załączyć pełną listę dowodów – dokumenty, zeznania świadków oraz wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychologa/psychiatry, które kompleksowo wykażą zasadność roszczeń.
Najczęstsze pytania
Czy związek nieformalny uprawnia do zadośćuczynienia po śmierci partnera?
Tak, polskie prawo, w tym orzecznictwo Sądu Najwyższego, uznaje, że osoby pozostające w stałym, nieformalnym związku i wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe mogą być uznane za "najbliższych członków rodziny" w rozumieniu art. 446 § 4 k.c.
Co to jest klauzula abuzywna w ubezpieczeniach?
Klauzula abuzywna to postanowienie umowy, które kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Takie postanowienia nie są wiążące dla konsumenta zgodnie z art. 385¹ k.c.
Od kiedy liczy się termin przedawnienia dla roszczeń z wypadku ze skutkiem śmiertelnym?
Jeśli śmierć nastąpiła w wyniku przestępstwa (np. wypadku komunikacyjnego), roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem dwudziestu lat od dnia popełnienia przestępstwa, na podstawie art. 442¹ k.c.
Czy warto składać skargę do Rzecznika Finansowego?
Tak, złożenie skargi do Rzecznika Finansowego może być skutecznym krokiem przedsądowym. Rzecznik może interweniować lub przedstawić istotny pogląd w sprawie, co często wzmacnia pozycję poszkodowanego w sporze z ubezpieczycielem.
Dokumenty sprawy do pobrania
- Sprawa 209 — stan faktyczny i dokumenty (DOCX) — DOCX · 17 KB
- Sprawa 209 — rozwiązanie CaseBox (DOCX) — DOCX · 26 KB
Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI
Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.
Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox
Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.
Podstawy prawne
- art. 58 k.c.
- art. 353¹ k.c.
- art. 385¹ k.c.
- art. 442 § 1 k.c.
- art. 442 § 2 k.c.
- art. 442¹ k.c.
- art. 445 k.c.
- art. 446 § 1 k.c.
- art. 446 § 4 k.c.
- art. 481 § 1 k.c.
- art. 481 § 2 k.c.
- art. 17 k.p.c.
- art. 98 k.p.c.
- art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
- art. 123 § 1 pkt 2 k.c.
- art. 126 k.p.c.
- art. 187 k.p.c.
- art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c.
- art. 730 k.p.c.
- art. 730 § 1 k.p.c.
- art. 730¹ § 1 k.p.c.
- art. 754 k.p.c.
- art. 130 § 1 k.p.c.
- Warunki Ubezpieczenia OC komunikacyjnego (pkt 6.3)
Brzmienie: Art. 446 Kodeks cywilny
§ 1. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł. § 2. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. § 3. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. § 4. Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Brzmienie: Art. 353¹ Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Brzmienie: Art. 58 Kodeks cywilny
§ 1. Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. § 2. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. § 3. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
Brzmienie: Art. 385¹ Kodeks cywilny
§ 1. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Brzmienie: Art. 442¹ Kodeks cywilny
§ 1. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. § 2. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 3. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.
Brzmienie: Art. 123 Kodeks cywilny
§ 1. Bieg przedawnienia przerywa się: ⇓ 1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia; ⇓ 2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. 3) (uchylony) § 2. (uchylony)
Brzmienie: Art. 481 Kodeks cywilny
§ 1. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. § 2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. § 21. Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie). § 22. Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie. § 23. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy. § 24. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie. § 3. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.
Brzmienie: Art. 98 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). § 11. Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu – za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu. § 12. W szczególnie uzasadnionym przypadku, na wniosek strony, która w toku procesu poniosła szczególnie wysoki wydatek podlegający zwrotowi, sąd może przyznać jej odsetki przewidziane w § 11 od kwoty równej temu wydatkowi za czas od dnia jego poniesienia przez stronę do dnia zapłaty. § 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu prowadzącego postępowanie. § 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. § 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.
Brzmienie: Art. 730 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. § 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.
Brzmienie: Art. 17 Kodeks postępowania cywilnego
Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: 1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia; 2) uchylony 3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego; 4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa sto tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym; 41) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni; 42) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie istnienia lub nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną; 43) (uchylony) 44) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem; 45) o roszczenia wynikające z naruszenia praw przysługujących na mocy przepisów o ochronie danych osobowych. 5) (uchylony) 6) (uchylony)
Brzmienie: Art. 187 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; 11) oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia; 2) wskazanie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu; 3) informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia. § 2. Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy, a w szczególności wnioski o: 1) wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych; 2) dokonanie oględzin; 3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin; 4) zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać.
Brzmienie: Art. 445 Kodeks cywilny
§ 1. W wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. § 2. Przepis powyższy stosuje się również w wypadku pozbawienia wolności oraz w wypadku skłonienia za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu. ⇓ § 3. Roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego.
Brzmienie: Art. 126 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Każde pismo procesowe powinno zawierać: 1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane; 2) imiona i nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; 3) oznaczenie rodzaju pisma; 4) osnowę wniosku lub oświadczenia; 5) w przypadku gdy jest to konieczne do rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia – wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek lub oświadczenie, oraz wskazanie dowodu na wykazanie każdego z tych faktów; 6) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; 7) wymienienie załączników. § 11. Do pisma procesowego dołącza się załączniki wymienione w tym piśmie. § 2. Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz: 1) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron albo, w przypadku gdy strona jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – adres do doręczeń wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; 11) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy przedstawicieli ustawowych i pełnomocników stron; 2) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku lub 3) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania. § 21. Dalsze pisma procesowe, poza elementami określonymi w § 1, powinny zawierać sygnaturę akt. § 3. Do pisma procesowego należy dołączyć pełnomocnictwo albo jego uwierzytelniony odpis, jeżeli pismo to wnosi pełnomocnik, który wcześniej nie złożył pełnomocnictwa. Jeżeli pełnomocnik wnosi pismo procesowe za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo portalu informacyjnego, pełnomocnictwo udzielone w postaci elektronicznej albo jego elektronicznie uwierzytelniony odpis wnosi się wraz z tym pismem. W piśmie tym podaje się numer wpisu pełnomocnika na właściwą listę, w przypadku gdy pismo to jest wnoszone przez pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym. § 31. Przepisu § 3 nie stosuje się do pism wnoszonych w elektronicznym postępowaniu upominawczym. § 4. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. § 5. Pismo procesowe wniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo portalu informacyjnego opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, a w przypadku prokuratora – także zaawansowanym podpisem elektronicznym wydawanym przez właściwe jednostki organizacyjne prokuratury. § 6. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, tryb zakładania i udostępniania konta w systemie teleinformatycznym, za pomocą którego można wnosić pisma procesowe, z uwzględnieniem sprawności postępowania, ochrony praw stron postępowania oraz możliwości składania jednorazowo wielu pism.
Brzmienie: Art. 730¹ Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. § 1[1]. W sprawach wymienionych w art. 479[89] sąd w ramach oceny, czy uprawdopodobniono roszczenie, bierze pod uwagę prawdopodobieństwo unieważnienia prawa wyłącznego w innym toczącym się postępowaniu. Okoliczność tę ustala się w oparciu o informacje pochodzące od stron, chyba że jest ona znana sądowi z urzędu. § 2. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. § 2[1]. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia uważa się za uprawdopodobniony, gdy żądającym zabezpieczenia jest powód dochodzący należności zapłaty z tytułu transakcji handlowej w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w przypadku gdy wartość tej transakcji nie przekracza siedemdziesięciu pięciu tysięcy złotych, a dochodzona należność nie została uregulowana i od dnia upływu terminu jej płatności upłynęły co najmniej trzy miesiące § 3. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.
Brzmienie: Art. 754 Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może jeszcze przed urodzeniem się dziecka zabezpieczyć przyszłe roszczenia alimentacyjne związane z ustaleniem ojcostwa, o których mowa w art. 141 i art. 142 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przez zobowiązanie obowiązanego do wyłożenia odpowiedniej sumy na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na utrzymanie dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. W sprawach tych termin do wytoczenia powództwa wynosi trzy miesiące od dnia urodzenia się dziecka. Postanowienie sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy. Przepisy art. 733 § 1 i art. 753[2] stosuje się odpowiednio.
Brzmienie: Art. 130 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym. § 11. Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc, przy czym gdyby doręczenie wezwania miało mieć miejsce poza terytorium Unii Europejskiej, oznacza się termin nie krótszy niż trzy miesiące. § 2. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. § 3. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia. § 4. Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi. § 5. Pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej. § 6. Jeżeli przepis szczególny przewiduje, że pismo może być wniesione wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pismo wnosi się wraz z opłatą. Pismo wniesione bez opłaty nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu, o czym sąd poucza wnoszącego pismo. W razie jednoczesnego wniesienia za pośrednictwem systemu teleinformatycznego więcej niż jednego pisma podlegającego opłacie żadne z tych pism nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu, jeżeli nie uiszczono opłaty w wysokości sumy opłat należnych od wszystkich pism. § 7. W przypadku wniesienia pisma podlegającego opłacie z naruszeniem § 6 przewodniczący zawiadamia wnoszącego pismo o bezskuteczności czynności. § 8. Przepisów § 6 i 7 nie stosuje się, jeżeli wnoszący pismo jest zwolniony z mocy prawa od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej należnej od tego pisma, a także w razie zwolnienia od tych kosztów przyznanego przez sąd lub w razie zgłoszenia wniosku o takie zwolnienie.
Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-06.