Najem i nieruchomości
Umowa dzierżawy gruntu rolnego: Jak chronić swoje prawa jako właściciel lub dzierżawca?
Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło
Publikacja: 2026-10-05 · aktualizacja: 2026-10-05 · czas czytania 8 min
J.K. jako właściciel zawarł z AgroBiznes sp. z o.o. umowę dzierżawy gruntu rolnego, ale spółka popadła w likwidację i przestała płacić czynsz. Niniejszy artykuł przedstawia, jak CaseBox AI przeanalizował tę sprawę, ocenił skuteczność działań właściciela oraz wskazał ryzyka i dalsze kroki prawne.
- Jakie zapisy w mojej umowie dzierżawy powinienem sprawdzić, aby mieć pewność, że jestem chroniony?
- Co zrobić, jeśli mój dzierżawca/właściciel nie wywiązuje się z umowy dzierżawy gruntu?
- Czy mogę zabezpieczyć moje roszczenia, jeśli dzierżawca ogłosił likwidację firmy?
Szybka odpowiedź
Umowa dzierżawy gruntu rolnego zobowiązuje wydzierżawiającego do oddania ziemi do pobierania pożytków, a dzierżawcę do zapłaty czynszu w pieniądzu lub w płodach rolnych (decytonach pszenicy). Właściciela gruntu chronią wpisy o zakazie poddzierżawy, waloryzacja oraz terminy wypowiedzenia. ARTYKUŁ Jak wyglądała sprawa? Właściciel J. K. wydzierżawił spółce AgroBiznes sp. z o.o. (w likwidacji) 12,50 ha gruntu rolnego, ale po czterech latach dzierżawca przestał płacić czynsz, co doprowadziło do sporu. Właściciel nieruchomości J. K. zawarł 1 marca 2020 r. umowę dzierżawy części swojej nieruchomości rolnej (12,50 ha) ze spółką AgroBiznes sp. z o.o., która w międzyczasie przeszła w stan likwidacji. Umowa została zawarta na 10 lat, a roczny czynsz wynosił 18 750 zł netto, płatny w czterech ratach. Dzierżawca nie uiścił raty czynszu za II kwartał 2023 r. w kwocie 4 687,50 zł netto. Po braku reakcji na wezwanie do zapłaty, właściciel 15 grudnia 2023 r. jednostronnie potrącił zaległość z wpłaconej kaucji zabezpieczającej w wysokości 37 500 zł. Następnie, 10 stycznia 2024 r., wypowiedział umowę dzierżawy z 12-miesięcznym okresem wypowiedzenia, powołując się na rażące naruszenie umowy. Dzierżawca zakwestionował zarówno potrącenie, jak i wypowiedzenie umowy, argumentując, że kaucja jest zwracana dopiero po zakończeniu dzierżawy, a wypowiedzenie z powodu jednej zaległości jest nieproporcjonalne i bezskuteczne. Zapowiedział też możliwość wniesienia pozwu o odszkodowanie.
- Dzierżawa polega na oddaniu gruntu rolnego do używania i pobierania pożytków w zamian za czynsz (art. 693 KC).
- Czynsz dzierżawny może być określony w pieniądzach, ułamku pożytków lub w decytonach pszenicy (art. 693 § 2 KC).
- W braku odmiennych zapisów umowę dzierżawy gruntu rolnego wypowiada się na rok naprzód na koniec roku dzierżawnego (art. 704 KC).
- Dzierżawcy (po 3 latach dzierżawy) oraz KOWR przysługuje ustawowe prawo pierwokupu ziemi rolnej (art. 3 UKUR).
- Strony mogą w każdym czasie rozwiązać umowę dzierżawy za porozumieniem stron.
Jak wyglądała sprawa?
Właściciel J. K. wydzierżawił spółce AgroBiznes sp. z o.o. (w likwidacji) 12,50 ha gruntu rolnego, ale po czterech latach dzierżawca przestał płacić czynsz, co doprowadziło do sporu.
Właściciel nieruchomości J. K. zawarł 1 marca 2020 r. umowę dzierżawy części swojej nieruchomości rolnej (12,50 ha) ze spółką AgroBiznes sp. z o.o., która w międzyczasie przeszła w stan likwidacji. Umowa została zawarta na 10 lat, a roczny czynsz wynosił 18 750 zł netto, płatny w czterech ratach.
Dzierżawca nie uiścił raty czynszu za II kwartał 2023 r. w kwocie 4 687,50 zł netto. Po braku reakcji na wezwanie do zapłaty, właściciel 15 grudnia 2023 r. jednostronnie potrącił zaległość z wpłaconej kaucji zabezpieczającej w wysokości 37 500 zł. Następnie, 10 stycznia 2024 r., wypowiedział umowę dzierżawy z 12-miesięcznym okresem wypowiedzenia, powołując się na rażące naruszenie umowy.
Dzierżawca zakwestionował zarówno potrącenie, jak i wypowiedzenie umowy, argumentując, że kaucja jest zwracana dopiero po zakończeniu dzierżawy, a wypowiedzenie z powodu jednej zaległości jest nieproporcjonalne i bezskuteczne. Zapowiedział też możliwość wniesienia pozwu o odszkodowanie.
Czy potrącenie zaległości z kaucji było skuteczne?
Potrącenie zaległego czynszu z kaucji, dokonane przez właściciela przed zakończeniem umowy, jest prawdopodobnie nieskuteczne ze względu na brak wymagalności roszczenia dzierżawcy o zwrot kaucji.
Podstawa: Kodeks cywilny — art. 498 § 1
Zgodnie z art. 498 § 1 Kodeksu cywilnego, potrącenie jest możliwe tylko wtedy, gdy obie wierzytelności – czyli zarówno roszczenie właściciela o zapłatę czynszu, jak i roszczenie dzierżawcy o zwrot kaucji – są wymagalne. Roszczenie właściciela o czynsz było wymagalne, jednak roszczenie dzierżawcy o zwrot kaucji, na podstawie §6 umowy, staje się wymagalne dopiero po zakończeniu umowy dzierżawy.
Mimo że umowa przewidywała, iż kaucja może być 'wykorzystana na zaspokojenie roszczeń', brak jest w niej jasnego zapisu, który uprawniałby właściciela do wcześniejszego, jednostronnego potrącenia w trakcie trwania dzierżawy. Typową funkcją kaucji jest zabezpieczenie do momentu końcowego rozliczenia całego stosunku prawnego. Właściciel, choć słusznie chciał zabezpieczyć swoje roszczenia, naruszył zasady potrącenia.
Oznacza to, że potrącenie jest nieskuteczne, a zaległość czynszowa wciąż istnieje. Kaucja natomiast w całości (37 500 zł) nadal zabezpiecza roszczenia właściciela, choć jej wykorzystanie będzie możliwe dopiero po formalnym zakończeniu dzierżawy i ostatecznym rozliczeniu.
Czy wypowiedzenie umowy dzierżawy gruntu rolnego było zasadne?
Wypowiedzenie umowy dzierżawy gruntu rolnego z powodu jednej zaległości czynszowej jest prawdopodobnie bezskuteczne, gdyż może zostać uznane za nieproporcjonalne i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Podstawa: Kodeks cywilny — art. 5 i art. 693 § 1
Umowa dzierżawy zawarta była na 10 lat, a roczny czynsz wynosił 18 750 zł netto. Dzierżawca zalegał z jedną ratą w kwocie 4 687,50 zł netto. Wypowiedzenie umowy po jednej zaległości, zwłaszcza w kontekście długoterminowej umowy i istnienia kaucji, która stanowiła dwukrotność rocznego czynszu, może nie zostać uznane przez sąd za 'rażące naruszenie umowy'.
W przepisach Kodeksu cywilnego, w tym art. 693 § 1 dotyczącym dzierżawy, oraz w ogólnych zasadach prawa, takich jak art. 5 K.c. (zasady współżycia społecznego), kładzie się nacisk na ochronę dzierżawcy-rolnika. Przedwczesne wypowiedzenie dzierżawy gruntu rolnego może prowadzić do poważnych strat po stronie dzierżawcy, który opiera na nim swoją działalność gospodarczą. Sąd może uznać takie działanie za nadużycie prawa.
Istnienie kaucji zabezpieczającej dodatkowo osłabia argumentację o rażącym naruszeniu. Choć potrącenie było nieskuteczne, sama kaucja stanowiła zabezpieczenie. Z tych powodów, wypowiedzenie umowy dzierżawy przez właściciela jest prawdopodobnie bezskuteczne.
Jakie terminy przedawnienia dotyczą roszczeń z umowy dzierżawy?
Roszczenia o czynsz dzierżawny, będąc świadczeniami okresowymi, przedawniają się po trzech latach od daty wymagalności każdej raty, natomiast roszczenia odszkodowawcze z tytułu szkód po trzech lub sześciu latach w zależności od ich charakteru.
Podstawa: Kodeks cywilny — art. 117 § 1, art. 118, art. 120 § 1 i art. 442¹ § 1
Zgodnie z art. 117 § 1 i art. 118 Kodeksu cywilnego, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Termin przedawnienia wynosi co do zasady sześć lat, ale dla roszczeń o świadczenia okresowe (takie jak czynsz dzierżawny) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (co ma miejsce w tej sprawie) – wynosi trzy lata.
Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.). W przypadku czynszu za II kwartał 2023 r., wymagalność nastąpiła około 15 lipca 2023 r., więc termin przedawnienia upłynie 15 lipca 2026 r. Ewentualne wcześniejsze raty czynszu, wymagalne przed lipcem 2021 r., uległy już przedawnieniu.
Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (np. zniszczenie upraw) przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym właściciel dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej za jej naprawienie, ale nie później niż dziesięć lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 k.c.). Jeśli szkody wynikają z nienależytego wykonania umowy dzierżawy, termin ten również wynosi trzy lata. Należy zatem szybko udokumentować ewentualne szkody.
Jakie dowody są kluczowe w sporze o dzierżawę i jak zabezpieczyć roszczenia?
W sporze o dzierżawę kluczowe są dokumenty takie jak umowa, faktury, wezwania do zapłaty oraz dokumentacja szkód, a zabezpieczenie roszczeń jest możliwe np. poprzez wpis hipoteki przymusowej.
Podstawa: Kodeks postępowania cywilnego — art. 736 § 1
Do udowodnienia roszczeń niezbędne będą wszelkie dokumenty dotyczące dzierżawy, w tym umowa dzierżawy, wszystkie faktury za czynsz, potwierdzenia ich wysłania i odbioru, korespondencja pomiędzy stronami (e-mail, pisma), a także potwierdzenie wpłaty kaucji. W przypadku dochodzenia roszczeń z tytułu szkód, kluczowa będzie dokumentacja fotograficzna lub wideo, protokoły oględzin, a także opinia biegłego agronoma.
CaseBox AI zalecił również wnioskowanie o przesłuchanie stron (właściciela i przedstawiciela dzierżawcy) oraz opinię biegłych (agronoma do oceny stanu gruntu i ewentualnych szkód, księgowego do weryfikacji rozliczeń). Status Dzierżawcy (w likwidacji) wskazuje na jego możliwe problemy finansowe, co zwiększa potrzebę solidnego zabezpieczenia roszczeń.
Właściciel J. K. już złożył wniosek o wpis hipoteki (przymusowej) na nieruchomości Dzierżawcy, co jest uzasadnionym sposobem zabezpieczenia roszczeń pieniężnych (art. 736 § 1 k.p.c.). Możliwe jest także wnioskowanie o inne formy zabezpieczenia, np. zajęcie ruchomości lub wierzytelności Dzierżawcy, co zwiększa szanse na odzyskanie należności w przypadku wygrania sprawy.
Jakie roszczenia właściciel może dochodzić i jak je obliczyć?
Właściciel może dochodzić zaległej raty czynszu z odsetkami, kosztów windykacji oraz ewentualnych szkód na gruncie, przy czym kaucja zabezpieczająca pozostaje nienaruszona, a potrącenie jest nieskuteczne.
Podstawa: Kodeks cywilny — art. 481 § 1 i § 2, Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych — art. 10 ust. 1
Na dzień 1 lutego 2024 r. właściciel może dochodzić zaległej raty czynszu w kwocie 4 687,50 zł netto. Do tego należy doliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od 15 lipca 2023 r. do dnia zapłaty. Przy założeniu, że stopa odsetek ustawowych za opóźnienie wynosi 12% rocznie, kwota odsetek do 1 lutego 2024 r. wynosi około 308,80 zł (za 201 dni opóźnienia, zgodnie z art. 481 § 1 i § 2 k.c.).
Właściciel może również żądać rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, która zgodnie z Ustawą o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (art. 10 ust. 1) wynosi co najmniej 40 euro za każdą niezapłaconą fakturę. Dodatkowo, jeśli Dzierżawca nie prowadził gospodarstwa zgodnie z zasadami dobrej praktyki rolniczej, właściciel może dochodzić naprawienia szkód na gruncie, których wysokość musiałby wykazać (np. opinią biegłego agronoma).
Ważne jest, aby pamiętać, że z uwagi na nieskuteczność potrącenia, kaucja zabezpieczająca nadal stanowi pełne zabezpieczenie w kwocie 37 500 zł i może być wykorzystana dopiero po zakończeniu dzierżawy na poczet wszelkich roszczeń właściciela, które do tego czasu się skumulują.
Jakie ryzyka niesie spór o dzierżawę gruntu i co robić dalej?
Główne ryzyka to uznanie potrącenia i wypowiedzenia za nieskuteczne oraz roszczenia odszkodowawcze dzierżawcy. Zaleca się negocjacje, ponowne wezwanie do zapłaty, a w ostateczności pozew o zapłatę i ustalenie skuteczności wypowiedzenia.
Podstawa: Kodeks cywilny — art. 353¹, Kodeks postępowania cywilnego — art. 189 i art. 205³ § 2
Dla właściciela J. K. największe ryzyka to: uznanie potrącenia za nieskuteczne, co oznacza, że roszczenie o czynsz nadal istnieje w pełnej kwocie, oraz uznanie wypowiedzenia umowy za bezskuteczne, co może skutkować obowiązkiem dzierżawcy do dalszego korzystania z gruntu oraz ewentualnymi roszczeniami odszkodowawczymi ze strony Dzierżawcy z tytułu bezprawnego pozbawienia go możliwości korzystania z dzierżawy. Spółka w likwidacji również stanowi ryzyko, gdyż może mieć ograniczone możliwości płatnicze.
CaseBox AI zaleca rozpoczęcie od próby negocjacji lub mediacji z Dzierżawcą, aby wypracować polubowne rozwiązanie, takie jak nowy harmonogram spłat lub rozwiązanie umowy za porozumieniem stron. Następnie, należy wysłać ponowne, precyzyjne wezwanie do zapłaty zaległego czynszu z odsetkami, jasno wskazując na nieskuteczność wcześniejszego potrącenia z kaucji.
W przypadku braku porozumienia, właściciel powinien rozważyć złożenie pozwu o zapłatę zaległego czynszu wraz z odsetkami. Możliwe jest również złożenie pozwu o ustalenie istnienia stosunku prawnego w celu potwierdzenia skuteczności wypowiedzenia umowy (art. 189 k.p.c.), choć z uwagi na ryzyka jest to mniej korzystna ścieżka. Monitorowanie wniosku o wpis hipoteki i ewentualne złożenie dodatkowych wniosków o zabezpieczenie roszczeń pozostaje kluczowe, szczególnie w kontekście statusu Dzierżawcy (art. 205³ § 2 k.p.c.).
Najczęstsze pytania
Jakie postanowienia powinny zabezpieczać właściciela gruntu w umowie dzierżawy rolnej?
Kluczowe są zapisy o zakazie poddzierżawy bez pisemnej zgody, waloryzacji czynszu w oparciu o ceny pszenicy oraz prawie natychmiastowego rozwiązania przy zaległościach.
Jakie są terminy wypowiedzenia umowy dzierżawy gruntu rolnego?
Ustawowy termin wypowiedzenia wynosi jeden rok naprzód na koniec roku dzierżawnego, chyba że strony ustaliły w umowie inne terminy.
Czy czynsz dzierżawny można określić w płodach rolnych (decytonach pszenicy)?
Tak, art. 693 § 2 Kodeksu cywilnego wprost dopuszcza określenie czynszu w płodach rolnych, np. równowartości rynkowej określonej liczby decyton pszenicy.
Czy dzierżawcy przysługuje prawo pierwokupu dzierżawionej ziemi rolnej?
Tak, po upływie 3 lat trwania umowy z datą poświadczoną dzierżawcy przysługuje ustawowe prawo pierwokupu na podstawie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.
Czy dopuszczalne jest rozwiązanie umowy dzierżawy za porozumieniem stron?
Tak, strony mogą w każdym czasie polubobnie rozwiązać umowę dzierżawy gruntu rolnego za porozumieniem stron, ustalając termin wydania ziemi.
Dokumenty sprawy do pobrania
- Sprawa 060 — stan faktyczny i dokumenty (DOCX) — DOCX · 18 KB
- Sprawa 060 — rozwiązanie CaseBox (DOCX) — DOCX · 24 KB
Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI
Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.
Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox
Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.
Podstawy prawne
- Kodeks cywilny — art. 498 § 1, art. 693 § 1 i art. 5
- Kodeks cywilny — art. 117 § 1, art. 118 i art. 120 § 1
- Kodeks postępowania cywilnego — art. 736 § 1
Brzmienie: Art. 498 Kodeks cywilny
§ 1. Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. § 2. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.
Brzmienie: Art. 5 Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Brzmienie: Art. 693 Kodeks cywilny
§ 1. Przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. § 2. Czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony w ułamkowej części pożytków.
Brzmienie: Art. 117 Kodeks cywilny
§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. § 2. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. § 21. Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. § 3. (uchylony)
Brzmienie: Art. 118 Kodeks cywilny
Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
Brzmienie: Art. 120 Kodeks cywilny
§ 1. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. § 2. Bieg przedawnienia roszczeń o zaniechanie rozpoczyna się od dnia, w którym ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia.
Brzmienie: Art. 442¹ Kodeks cywilny
§ 1. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. § 2. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 3. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.
Brzmienie: Art. 736 Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia; 2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. § 2. Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy nadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy. § 3. Wskazana w § 1 suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania. § 4. Jeżeli w ramach zabezpieczenia obowiązany składa sumę zabezpieczenia, sumę tę umieszcza na rachunku depozytowym Ministra Finansów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. § 5. W sprawach wymienionych w art. 479[89] wniosek powinien zawierać ponadto informację, czy toczy lub toczyło się postępowanie w przedmiocie unieważnienia prawa wyłącznego albo oświadczenie strony lub uczestnika postępowania o braku wiedzy o takim postępowaniu.
Brzmienie: Art. 481 Kodeks cywilny
§ 1. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. § 2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. § 21. Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie). § 22. Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie. § 23. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy. § 24. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie. § 3. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.
Brzmienie: Art. 10 Kodeks cywilny
§ 1. Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. § 2. Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa.
Brzmienie: Art. 353¹ Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Brzmienie: Art. 189 Kodeks cywilny
Jeżeli rzecz znaleziono w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście bezcelowe, staje się ona przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych znalazcy i właściciela nieruchomości, na której rzecz została znaleziona, jeżeli jednak rzecz ta jest zabytkiem lub materiałem archiwalnym, staje się ona własnością Skarbu Państwa, a znalazca jest obowiązany wydać ją niezwłocznie właściwemu staroście.
Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-05.