Najem i nieruchomości

Zasiedzenie służebności przejazdu: kiedy wieloletnie korzystanie z drogi prowadzi do nabycia prawa?

Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło

Publikacja: 2026-10-05 · aktualizacja: 2026-10-05 · czas czytania 8 min

Pan T.K. od wielu lat korzystał z drogi na cudzej działce. Gdy właścicielka zablokowała przejazd, stanął przed pytaniem, czy wieloletnie używanie pozwoliło mu nabyć zasiedzenie służebności przejazdu. Wyjaśniamy, kiedy długotrwałe korzystanie z drogi może prowadzić do nabycia tego prawa i jak skutecznie dochodzić swoich roszczeń.

  • Czy moja „zgoda na przejazd” od sąsiada wpływa na zasiedzenie służebności?
  • Jakie dowody muszę zebrać, żeby udowodnić zasiedzenie służebności przejazdu?
  • Czy mogę żądać odszkodowania, jeśli sąsiad zablokował mi drogę i jak liczyć kwotę?

Szybka odpowiedź

Zasiedzenie służebności przejazdu to sposób nabycia prawa do korzystania z cudzej nieruchomości, jeśli przez wymagany czas (20 lub 30 lat) korzystało się z niej jak uprawniony właściciel służebności, w oparciu o trwałe i widoczne urządzenie.

  • Zasiedzenie służebności wymaga posiadania samoistnego i korzystania z trwałego, widocznego urządzenia.
  • Terminy zasiedzenia to 20 lat (dobra wiara) lub 30 lat (zła wiara).
  • „Zgoda na przejazd” lub tolerancja właściciela może wykluczyć posiadanie samoistne.
  • Roszczenia o odszkodowanie za blokadę drogi mogą się przedawnić po 3 lub 10 latach.

Jak wyglądała sprawa T.K.?

Pan T.K. od 1999 roku korzystał z drogi gruntowej przez sąsiednią działkę A.B., wspólnie ponosząc koszty jej utrzymania do 2010 roku, jednak właścicielka zablokowała przejazd w 2016 roku.

Klient, Pan T.K., jest właścicielem działki numer 45/2. Od 1999 roku korzystał z drogi gruntowej biegnącej przez sąsiednią nieruchomość Pani A.B. (działka numer 45/3) jako dojazdu do swojej działki, a także do działki należącej do P.K. Do 2010 roku strony wspólnie ponosiły koszty utrzymania tej drogi.

W 2005 roku Pani A.B. wystawiła pisemną „Zgodę na przejazd”, która miała charakter nieodpłatny i obowiązywała do odwołania na piśmie. Konflikt zaostrzył się w 2016 roku, gdy Pani A.B. zażądała 4800 zł za korzystanie z drogi w latach 2011–2015, a następnie fizycznie zablokowała przejazd, uniemożliwiając Panu T.K. dostęp do jego nieruchomości.

Po nieudanych próbach negocjacji i mediacji w 2016 roku, Pan T.K. w 2025 roku zwrócił się do kancelarii z prośbą o ocenę możliwości sądowego stwierdzenia zasiedzenia służebności przejazdu oraz o przywrócenie dostępu do drogi.

Czym jest zasiedzenie służebności przejazdu i jakie ma warunki?

Zasiedzenie służebności przejazdu to prawna możliwość nabycia prawa do korzystania z cudzej nieruchomości, jeśli przez wymagany czas używało się jej jak uprawniony właściciel służebności, opierając się na trwałym i widocznym urządzeniu.

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 285 § 1 i 2, art. 292, art. 352 § 1 i 2

Służebność gruntowa, do której zalicza się służebność przejazdu, obciąża jedną nieruchomość (tzw. nieruchomość obciążona, w tym przypadku działka Pani A.B.) na rzecz właściciela innej nieruchomości (władnącej, działka Pana T.K.). Celem służebności jest zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej, np. poprzez zapewnienie dostępu do drogi publicznej. Kodeks cywilny — art. 285 § 1 i 2.

Zasiedzenie służebności gruntowej jest możliwe, ale tylko wtedy, gdy polega ono na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Oznacza to, że sama droga musi mieć pewne cechy stałości, takie jak utrwalony przebieg, koleiny, a nawet jej wspólne utrzymywanie. Nawet nieutwardzona droga gruntowa może spełniać ten warunek, jeśli jest wyraźnie ukształtowana i widoczna w terenie. Kodeks cywilny — art. 292.

Do zasiedzenia służebności konieczne jest posiadanie jej w sposób odpowiadający treści tego prawa (tzw. quasi-posiadanie), przez określony w przepisach czas. Oznacza to, że osoba korzystająca z drogi musi zachowywać się jak uprawniony właściciel służebności, a nie tylko jak ktoś, kto korzysta z czyjejś życzliwości. Kodeks cywilny — art. 352 § 1 i 2.

Czy „Zgoda na przejazd” uniemożliwia zasiedzenie służebności?

Pisemna „Zgoda na przejazd” z 2005 roku stanowi znaczące ryzyko dla zasiedzenia służebności, gdyż może zostać zinterpretowana jako tolerancja właściciela, wykluczająca posiadanie samoistne wymagane do zasiedzenia.

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 348

Największą trudność w sprawie Pana T.K. stanowi oświadczenie Pani A.B. z 2005 roku. Jeśli sąd uzna, że korzystanie z drogi po tej dacie odbywało się na zasadzie tolerancji (tzw. *precarium* lub użyczenie), wówczas okres ten nie będzie mógł być wliczony do biegu terminu zasiedzenia. Korzystanie na zasadzie tolerancji nie jest bowiem posiadaniem samoistnym, lecz zależnym. Kodeks cywilny — art. 348.

Pan T.K. musiałby wykazać, że mimo istnienia „Zgody na przejazd”, jego posiadanie miało charakter samoistny. Argumentem wspierającym taką tezę jest fakt wspólnego ponoszenia kosztów utrzymania drogi do 2010 roku, co może świadczyć o tym, że traktował prawo do przejazdu jako swoje uprawnienie, a nie jedynie jako dobrodziejstwo ze strony sąsiadki.

Jak liczyć termin zasiedzenia służebności przejazdu?

Termin zasiedzenia służebności przejazdu wynosi 20 lat w przypadku posiadania w dobrej wierze lub 30 lat w przypadku posiadania w złej wierze, a jego bieg może zostać przerwany przez działania właściciela nieruchomości obciążonej.

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 172 § 1 i 2

Do zasiedzenia służebności stosuje się odpowiednio przepisy o zasiedzeniu własności nieruchomości. Oznacza to, że wymagane jest nieprzerwane posiadanie samoistne przez określony czas: 20 lat, jeśli posiadacz działał w dobrej wierze, lub 30 lat, jeśli działał w złej wierze. Dobra wiara oznacza uzasadnione przekonanie, że przysługuje nam prawo do korzystania z drogi, mimo braku formalnego tytułu. Kodeks cywilny — art. 172 § 1 i 2.

W sprawie Pana T.K. korzystanie z drogi rozpoczęło się w 1999 roku. Gdyby przyjąć dobrą wiarę i ciągłość posiadania samoistnego, termin 20 lat upłynąłby w 2019 roku. W przypadku złej wiary, termin 30 lat upłynąłby dopiero w 2029 roku. Kluczowe jest, czy „Zgoda na przejazd” z 2005 roku i późniejsze działania Pani A.B. przerwały bieg tego terminu.

Działania Pani A.B. z 2016 roku, takie jak wezwanie do zapłaty oraz fizyczna blokada drogi, stanowią wyraźne akty sprzeciwu właścicielskiego. Jeśli w tym momencie nie upłynął jeszcze wymagany termin zasiedzenia, te czynności mogły skutecznie przerwać bieg zasiedzenia, co oznacza, że po ich ustaniu termin musiałby biec od nowa.

Jakie dowody są kluczowe w sprawie o zasiedzenie służebności?

Do udowodnienia zasiedzenia służebności przejazdu niezbędne są przede wszystkim dokumenty, zeznania świadków (sąsiadów, użytkowników drogi) oraz opinia biegłego geodety, potwierdzające charakter i czas korzystania z drogi.

Podstawa: Kodeks postępowania cywilnego — art. 187 § 1, art. 126 § 1 i § 2

W postępowaniu sądowym o stwierdzenie zasiedzenia służebności przejazdu konieczne będzie przedstawienie szeregu dowodów. Kluczowe będą dokumenty, takie jak pisemna „Zgoda na przejazd” z 2005 roku, wezwanie do zapłaty z 2016 roku, korespondencja e-mail dotycząca wspólnego utrzymania drogi oraz protokół z mediacji. Ważna jest również dokumentacja fotograficzna lub wideo drogi, pokazująca jej faktyczny stan, utrwalone koleiny i inne elementy świadczące o jej charakterze jako trwałego i widocznego urządzenia.

Niezwykle cenne będą zeznania świadków, w tym sąsiadów i osób korzystających z drogi, którzy potwierdzą ciągłość i jawność korzystania z drogi od 1999 roku, charakter przejazdów (np. pojazdami rolniczymi, samochodami), a także fakt wspólnego utrzymywania drogi do 2010 roku. Świadkowie mogą również opowiedzieć o próbach negocjacji po zablokowaniu drogi przez Panią A.B.

Istotnym dowodem będzie także opinia biegłego geodety. Biegły precyzyjnie określi przebieg drogi na mapie, opisze jej stan i ewentualne trwałe urządzenia, a także wskaże obszar, który miałaby obejmować ewentualna służebność. Bez takiego dowodu sąd może mieć trudności z precyzyjnym określeniem zakresu służebności. Wnioski dowodowe powinny być dokładnie sformułowane w pozwie. Kodeks postępowania cywilnego — art. 187 § 1 pkt 2, art. 126 § 1 pkt 5.

Czy można żądać odszkodowania za zablokowanie drogi i kiedy roszczenia się przedawniają?

Pan T.K. może dochodzić odszkodowania za bezprawne zablokowanie drogi, obejmującego m.in. koszty alternatywnego dojazdu, jednak musi pamiętać o terminach przedawnienia roszczeń.

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 415, art. 442¹ § 1, art. 118, art. 481 § 1 i 2

Zablokowanie drogi przez Panią A.B. w marcu 2016 roku, jeśli było bezprawne, stanowi czyn niedozwolony, za który jest ona odpowiedzialna na zasadach ogólnych. Pan T.K. może żądać naprawienia powstałej z tego tytułu szkody. Kodeks cywilny — art. 415. Szkoda może obejmować na przykład koszty alternatywnego dojazdu, które musiał ponieść z powodu braku dostępu do swojej nieruchomości.

Szacunkowe koszty alternatywnego dojazdu od marca 2016 roku do stycznia 2025 roku, przyjmując kwotę 250 zł miesięcznie, wynoszą łącznie około 27 000 zł (250 zł/miesiąc × 108 miesięcy). Do tej kwoty można doliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty lub dnia wniesienia pozwu. Kodeks cywilny — art. 481 § 1 i 2.

Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednak nie dłużej niż dziesięć lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę. Biorąc pod uwagę datę blokady (03.03.2016 r.) i zgłoszenie się w 2025 r., roszczenia te mogą być już przedawnione, chyba że udowodni się, iż szkoda miała charakter ciągły i powstawała sukcesywnie. Kodeks cywilny — art. 442¹ § 1. Natomiast roszczenie Pani A.B. o zapłatę za bezumowne korzystanie z lat 2011-2015, jako roszczenie okresowe, przedawniło się z upływem trzech lat od daty wymagalności. Kodeks cywilny — art. 118.

Co robić, gdy sąsiad blokuje przejazd? Możliwe strategie.

Najskuteczniejszą strategią jest sądowe stwierdzenie zasiedzenia służebności z wnioskiem o zabezpieczenie powództwa, a w ostateczności można rozważyć wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej.

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 145 § 1, Kodeks postępowania cywilnego — art. 730 § 1 i 2, art. 609 § 1

W sytuacji blokady drogi przez sąsiada, Pan T.K. ma kilka możliwości działania. Pierwszą i najsilniejszą opcją jest złożenie do sądu wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej przejazdu. Jest to trwała forma uregulowania dostępu do nieruchomości. W ramach tego postępowania można jednocześnie złożyć wniosek o zabezpieczenie powództwa, co pozwoli sądowi nakazać Pani A.B. natychmiastowe usunięcie blokady drogi na czas trwania procesu, zapewniając Panu T.K. dostęp do nieruchomości. Kodeks postępowania cywilnego — art. 730 § 1 i 2, art. 609 § 1.

Jeśli z różnych przyczyn sąd nie uzna zasiedzenia, a nieruchomość Pana T.K. nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, można wystąpić z wnioskiem o ustanowienie służebności drogi koniecznej. W takim wypadku sąd za wynagrodzeniem obciąży nieruchomość Pani A.B. służebnością, zapewniając Panu T.K. niezbędny przejazd. Kodeks cywilny — art. 145 § 1.

Zawsze warto podjąć próbę pozaprawnego rozwiązania konfliktu, np. poprzez negocjacje lub mediacje. Można zaproponować Pani A.B. zawarcie formalnej umowy o ustanowienie służebności, proponując jednorazowe wynagrodzenie lub udział w bieżących kosztach utrzymania drogi. Uniknie to długotrwałego i często kosztownego postępowania sądowego.

Ile kosztuje sprawa o zasiedzenie służebności i czy można uzyskać pomoc?

Koszty sprawy o zasiedzenie służebności obejmują opłaty sądowe oraz wynagrodzenia biegłych, ale w uzasadnionych przypadkach można ubiegać się o zwolnienie z tych kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Podstawa: Kodeks postępowania cywilnego — art. 117 § 1 i 2, Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — art. 102 ust. 1

Koszty sądowe w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia służebności są zazwyczaj stałe. Opłata sądowa od wniosku o zasiedzenie służebności oraz od wniosku o zabezpieczenie powództwa to stałe kwoty (historycznie odpowiednio 200 zł i 100 zł). Jednakże, największą część kosztów stanowią często wynagrodzenia biegłych, zwłaszcza biegłego geodety, którego opinia jest kluczowa dla określenia przebiegu i statusu drogi. Koszty takiej opinii mogą sięgać od 1000 zł do kilku tysięcy złotych.

Jeżeli Pan T.K., jako osoba fizyczna, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Do wniosku należy dołączyć szczegółowe oświadczenie o swoim stanie majątkowym. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — art. 102 ust. 1.

Dodatkowo, jeżeli sytuacja finansowa na to pozwala, można złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Sąd uwzględni taki wniosek, jeśli uzna udział pełnomocnika w sprawie za potrzebny, co w sprawach o zasiedzenie i nieruchomości jest często uzasadnione ze względu na ich skomplikowany charakter prawny i dowodowy. Kodeks postępowania cywilnego — art. 117 § 1 i 2.

Najczęstsze pytania

Czym różni się służebność drogi koniecznej od zasiedzenia służebności przejazdu?

Służebność drogi koniecznej jest ustanawiana przez sąd, gdy nieruchomość nie ma dostępu do drogi publicznej i zawsze wymaga wynagrodzenia dla właściciela gruntu obciążonego. Zasiedzenie służebności przejazdu nabywa się natomiast po spełnieniu przesłanek długotrwałego posiadania samoistnego i korzystania z trwałego, widocznego urządzenia, bez potrzeby formalnej zgody sąsiada.

Czy brak formalnego urządzenia na drodze wyklucza zasiedzenie służebności?

Nie zawsze. Choć przepis mówi o „trwałym i widocznym urządzeniu”, orzecznictwo przyjmuje, że nawet nieutwardzona droga gruntowa, której istnienie jest widoczne, a sposób korzystania trwały (np. przez regularne przejazdy, ukształtowanie terenu, koleiny), może zostać uznana za takie urządzenie.

Czy „tolerowanie” przez sąsiada korzystania z drogi jest posiadaniem samoistnym?

Nie. Korzystanie z drogi na zasadzie „tolerancji” (tzw. *tolerancja* lub użyczenie), czyli za zgodą właściciela, nie jest posiadaniem samoistnym i nie prowadzi do zasiedzenia służebności. Aby zasiedzenie było możliwe, korzystanie musi odbywać się w sposób odpowiadający właścicielowi służebności, traktującemu to prawo jako własne.

Czy można zabezpieczyć dostęp do drogi na czas trwania sprawy sądowej?

Tak, w trakcie postępowania o stwierdzenie zasiedzenia służebności przejazdu można złożyć wniosek o zabezpieczenie powództwa. Sąd może zobowiązać sąsiada do usunięcia blokady i umożliwienia przejazdu na czas trwania procesu, aby zapewnić dostęp do nieruchomości.

Kiedy następuje przerwanie biegu zasiedzenia służebności?

Bieg zasiedzenia może zostać przerwany przez każdą czynność właściciela nieruchomości obciążonej, która ma na celu odzyskanie władztwa nad nieruchomością lub wyrażenie sprzeciwu wobec posiadania. Przykładami są wezwanie do zapłaty, zablokowanie drogi lub wszczęcie postępowania sądowego przeciwko posiadaczowi.

Dokumenty sprawy do pobrania

Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI

Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.

Przeanalizuj własną sprawę

Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox

Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.

Zobacz Giełdę CaseBox · Plany Prawnik i Kancelaria

Podstawy prawne

Brzmienie: Art. 285 Kodeks cywilny

§ 1. Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa). § 2. Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 292 Kodeks cywilny

Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 352 Kodeks cywilny

§ 1. Kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności. § 2. Do posiadania służebności stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 348 Kodeks cywilny

Przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 172 Kodeks cywilny

§ 1. Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). § 2. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. § 3. (uchylony)

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 187 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać: 1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; 11) oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia; 2) wskazanie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu; 3) informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia. § 2. Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy, a w szczególności wnioski o: 1) wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych; 2) dokonanie oględzin; 3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin; 4) zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 126 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Każde pismo procesowe powinno zawierać: 1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane; 2) imiona i nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; 3) oznaczenie rodzaju pisma; 4) osnowę wniosku lub oświadczenia; 5) w przypadku gdy jest to konieczne do rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia – wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek lub oświadczenie, oraz wskazanie dowodu na wykazanie każdego z tych faktów; 6) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; 7) wymienienie załączników. § 11. Do pisma procesowego dołącza się załączniki wymienione w tym piśmie. § 2. Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz: 1) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron albo, w przypadku gdy strona jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – adres do doręczeń wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; 11) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy przedstawicieli ustawowych i pełnomocników stron; 2) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku lub 3) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania. § 21. Dalsze pisma procesowe, poza elementami określonymi w § 1, powinny zawierać sygnaturę akt. § 3. Do pisma procesowego należy dołączyć pełnomocnictwo albo jego uwierzytelniony odpis, jeżeli pismo to wnosi pełnomocnik, który wcześniej nie złożył pełnomocnictwa. Jeżeli pełnomocnik wnosi pismo procesowe za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo portalu informacyjnego, pełnomocnictwo udzielone w postaci elektronicznej albo jego elektronicznie uwierzytelniony odpis wnosi się wraz z tym pismem. W piśmie tym podaje się numer wpisu pełnomocnika na właściwą listę, w przypadku gdy pismo to jest wnoszone przez pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym. § 31. Przepisu § 3 nie stosuje się do pism wnoszonych w elektronicznym postępowaniu upominawczym. § 4. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. § 5. Pismo procesowe wniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo portalu informacyjnego opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, a w przypadku prokuratora – także zaawansowanym podpisem elektronicznym wydawanym przez właściwe jednostki organizacyjne prokuratury. § 6. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, tryb zakładania i udostępniania konta w systemie teleinformatycznym, za pomocą którego można wnosić pisma procesowe, z uwzględnieniem sprawności postępowania, ochrony praw stron postępowania oraz możliwości składania jednorazowo wielu pism.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 415 Kodeks cywilny

Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 442¹ Kodeks cywilny

§ 1. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. § 2. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 3. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 118 Kodeks cywilny

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 481 Kodeks cywilny

§ 1. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. § 2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. § 21. Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie). § 22. Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie. § 23. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy. § 24. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie. § 3. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 145 Kodeks cywilny

§ 1. Jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). § 2. Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej. § 3. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 730 Kodeks cywilny

Rozwiązanie umowy rachunku bankowego zawartej na czas nieoznaczony może nastąpić w każdym czasie wskutek wypowiedzenia przez którąkolwiek ze stron; jednakże bank może wypowiedzieć taką umowę tylko z ważnych powodów.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 609 Kodeks cywilny

Dostawca ponosi odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady fizyczne dostarczonych rzeczy także w tym wypadku, gdy wytworzenie rzeczy nastąpiło w sposób określony przez odbiorcę lub według dostarczonej przez niego dokumentacji technologicznej, chyba że dostawca, mimo zachowania należytej staranności, nie mógł wykryć wadliwości sposobu produkcji lub dokumentacji technologicznej albo że odbiorca, mimo zwrócenia przez dostawcę uwagi na powyższe wadliwości, obstawał przy podanym przez siebie sposobie produkcji lub dokumentacji technologicznej.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 117 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. § 2. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. § 3. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. § 4. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu. § 5. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Podstawą oddalenia wniosku nie może być skorzystanie przez osobę fizyczną z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, o których mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 294). § 51. Prokurator, w terminie 14 dni od dnia wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji w ruchu lądowym określonego w przepisach rozdziału XXI ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, którego następstwem jest śmierć człowieka albo ciężki uszczerbek na zdrowiu, lub zarzutów popełnienia z użyciem pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym przestępstwa zabójstwa lub umyślnego spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu: 1) składa wniosek o ustanowienie pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym, do wytoczenia powództwa o rentę przez osoby do tego uprawnione, o których mowa w art. 444 § 2 oraz art. 446 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 i 2320 oraz z 2021 r. poz. 1509), jeżeli osoba uprawniona ze względu na wiek, stan zdrowia lub stan majątkowy nie jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich roszczeń lub dochodzenie przez nią tych roszczeń byłoby znacznie utrudnione, a nie ustanowiła będącego adwokatem lub radcą prawnym pełnomocnika z wyboru i nie zachodzi wysokie prawdopodobieństwo istotnego przyczynienia się poszkodowanego lub osoby uprawnionej do zdarzenia, którego dotyczy przedstawiony zarzut; 2) może złożyć wniosek, o którym mowa w pkt 1, w przypadku gdy szczególne okoliczności odnoszące się do osoby uprawnionej, inne niż wskazane w pkt 1, uzasadniają konieczność ochrony jej interesów. § 52. Przepis § 51 stosuje się odpowiednio, jeżeli wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów popełnienia przestępstwa, o którym mowa w tym przepisie, nie jest możliwe z uwagi na stan zdrowia sprawcy lub z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 5, 6, 8 lub 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534 i 1023). § 53. We wniosku, o którym mowa w § 51, należy określić osobę, na rzecz której ma zostać ustanowiony pełnomocnik, oraz wskazać okoliczności uzasadniające ustanowienie pełnomocnika i wytoczenie powództwa na podstawie art. 444 § 2 lub art. 446 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. § 54. Sąd uwzględnia wniosek prokuratora, o którym mowa w § 51. Pełnomocnictwo udzielone w tym trybie obejmuje umocowanie jedynie do żądania udzielenia zabezpieczenia w formie miesięcznego świadczenia na zapewnienie środków utrzymania, o którym mowa w art. 7533§ 1, oraz wytoczenia powództwa, na podstawie art. 444 § 2 lub art. 446 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny na rzecz osoby uprawnionej i uczestnictwa w postępowaniach zainicjowanych żądaniem i powództwem. Ten sam pełnomocnik może być umocowany dla więcej niż jednego uprawnionego. § 6. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu kasacyjnym lub postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sąd przekazuje do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba że uzna wniosek za oczywiście uzasadniony.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 2 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. § 1a. (uchylony) § 2. (uchylony) § 3. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 102 Kodeks postępowania cywilnego

W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Strona przepisu

Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-05.