Najem i nieruchomości

Zmiana lub zniesienie służebności drogi – kiedy właściciel nieruchomości może tego dochodzić?

Ernest Syska · weryfikacja merytoryczna: Mateusz Jagiełło

Publikacja: 2026-10-05 · aktualizacja: 2026-10-05 · czas czytania 8 min

Służebność drogowa to prawo, które może stać się kością niezgody między sąsiadami. Przedstawiamy sprawę M. K., którego prawo do przejazdu przez działkę sąsiadki A. Z. zostało naruszone, a sama sąsiadka dążyła do zniesienia służebności. Dowiedz się, jak CaseBox AI pomógł obronić jego prawa i dochodzić odszkodowania.

  • Czy moja służebność jest prawidłowo ustanowiona i wpisana do księgi wieczystej?
  • Jakie dowody muszę zebrać, aby skutecznie dochodzić odszkodowania za naruszenie mojej służebności?
  • Co zrobić, jeśli sąsiad uniemożliwia mi korzystanie ze służebności drogi?

Szybka odpowiedź

Zniesienie służebności drogi jest możliwe, gdy stała się ona szczególnie uciążliwa dla właściciela nieruchomości obciążonej i nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej (za wynagrodzeniem), albo gdy utraciła dla niej wszelkie znaczenie (bez wynagrodzenia).

  • Służebność drogowa musi być ustanowiona aktem notarialnym i wpisana do księgi wieczystej, aby była skuteczna.
  • Właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności, jeśli stała się nadmiernie uciążliwa lub utraciła znaczenie.
  • Właściciel nieruchomości władnącej ma prawo do ochrony służebności i odszkodowania za jej naruszenia.
  • Roszczenia odszkodowawcze za naruszenie służebności przedawniają się z upływem trzech lat.

Jak wyglądała sprawa M. K.?

Sprawa dotyczyła konfliktu między właścicielami sąsiednich działek, gdzie właściciel nieruchomości obciążonej kwestionował istnienie służebności drogi oraz naruszał ją, a właściciel nieruchomości władnącej dochodził ochrony i odszkodowania.

W 1998 roku aktem notarialnym ustanowiono służebność przechodu i przejazdu (droga o szerokości 4 metrów z prawem do utwardzenia) na rzecz działki M. K.a (nieruchomość władnąca) przez działkę A. Z. (nieruchomość obciążona).

W 2010 roku M. K. utwardził drogę kostką betonową, ponosząc koszt 18 450 zł. Od 2018 roku A. Z. zaczęła kwestionować służebność, a we wrześniu 2022 roku naruszyła ją, przesuwając ogrodzenie i umieszczając betonowe skrzynki na części drogi służebnej.

We wrześniu 2024 roku A. Z. wniosła pozew do sądu o stwierdzenie wygaśnięcia służebności, argumentując nadmierną uciążliwością. W marcu 2025 roku A. Z. rozpoczęła prace budowlane, niszcząc część nawierzchni M. K.a, której koszt odtworzenia oszacowano na 26 750 zł. M. K. zawiadomił Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego o możliwej samowoli budowlanej.

Kiedy można żądać zniesienia służebności drogi?

Właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności drogi, gdy stała się ona szczególnie uciążliwa dla niego, a nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej (za wynagrodzeniem), lub gdy utraciła dla niej wszelkie znaczenie (bez wynagrodzenia).

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 294 i art. 295

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem, jeśli wskutek zmiany stosunków służebność stała się dla niego szczególnie uciążliwa, a jednocześnie nie jest już konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej (art. 294 K.c.).

W sytuacji, gdy służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może domagać się jej zniesienia bez wynagrodzenia (art. 295 K.c.). W sprawie M. K.a, A. Z. argumentowała o nadmiernej uciążliwości i zmianie stosunków, co wymagało od niej udowodnienia tych przesłanek w sądzie.

Jak bronić się przed nieuzasadnionym żądaniem zniesienia służebności?

Aby obronić się przed żądaniem zniesienia służebności, należy wykazać, że jest ona nadal konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej, a jej uciążliwość dla sąsiada nie jest nadmierna ani niezgodna z pierwotnymi ustaleniami.

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 285 § 1 i art. 6

W sprawie M. K.a kluczowym elementem obrony był akt notarialny z 1998 roku, który jasno określał zakres służebności, w tym prawo do przejazdu pojazdów mechanicznych oraz do wykonania i utrzymania nawierzchni utwardzonej. Ustanowienie służebności w takiej formie i jej wpis do księgi wieczystej (art. 285 § 1 K.c.) stanowiły silne dowody na zgodność działań M. K.a z prawem.

CaseBox AI wskazał, że to na A. Z. spoczywa ciężar udowodnienia, iż służebność stała się nadmiernie uciążliwa lub utraciła znaczenie (art. 6 K.c.). Argumenty dotyczące utwardzenia drogi były nieskuteczne, ponieważ akt notarialny wyraźnie dopuszczał taką możliwość. Właściciel nieruchomości władnącej powinien również przedstawić dowody na to, że służebność jest nadal konieczna do prawidłowego korzystania z jego nieruchomości.

Jakie roszczenia przysługują, gdy służebność jest naruszana?

Właściciel nieruchomości władnącej, której służebność została naruszona, może żądać zaniechania naruszeń, przywrócenia stanu zgodnego z prawem oraz odszkodowania za wyrządzone szkody.

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 251, art. 222 § 1 i 2, art. 415, art. 361 § 1 i 2

Działania A. Z., takie jak przesunięcie ogrodzenia, składowanie odpadów, a zwłaszcza zniszczenie nawierzchni, stanowią bezprawne naruszenie służebności M. K.a. Przepisy o ochronie własności stosuje się odpowiednio do ochrony praw rzeczowych ograniczonych (art. 251 K.c. w zw. z art. 222 § 1 i 2 K.c.).

M. K. mógł skutecznie dochodzić zaniechania naruszeń i przywrócenia stanu poprzedniego (np. usunięcia przeszkód, odtworzenia nawierzchni). Dodatkowo, za szkody wyrządzone z winy A. Z. (zniszczenie nawierzchni), przysługiwało mu roszczenie odszkodowawcze (art. 415 K.c. w zw. z art. 361 § 1 i 2 K.c.).

  • Zaniechanie dalszych naruszeń (np. usunięcie ogrodzenia, betonowych skrzynek).
  • Przywrócenie stanu poprzedniego (odtworzenie zniszczonej nawierzchni).
  • Zasądzenie odszkodowania za zniszczenia (26 750 zł brutto) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Czy roszczenia finansowe są przedawnione?

Roszczenie o naprawienie szkody z marca 2025 roku (26 750 zł) nie jest przedawnione. Natomiast roszczenie o zwrot kosztów utwardzenia z 2010 roku (18 450 zł) jest przedawnione.

Podstawa: Kodeks cywilny — art. 442¹ § 1, art. 289 § 1, art. 118

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 1 K.c.). W przypadku M. K.a, dowiedział się o szkodzie w marcu 2025 roku, więc termin przedawnienia roszczenia o 26 750 zł zaczął biec od tego momentu.

Odmiennie jest z roszczeniem o zwrot kosztów utwardzenia drogi z 2010 roku (18 450 zł). Zgodnie z prawem, obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej (art. 289 § 1 K.c.). Niezależnie od tego, ogólne roszczenia majątkowe przedawniają się z upływem sześciu lat, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 118 K.c.). Z uwagi na to, że od 2010 roku upłynęło więcej niż sześć lat, roszczenie to jest przedawnione i jego dochodzenie w sądzie jest wysoce ryzykowne.

Jakie kroki podjąć w sądzie, aby zabezpieczyć służebność?

Właściciel nieruchomości władnącej powinien złożyć wniosek o zabezpieczenie powództwa, żądając wstrzymania robót i przywrócenia stanu poprzedniego, a następnie wytoczyć pozew o ochronę służebności i odszkodowanie.

Podstawa: Kodeks postępowania cywilnego — art. 730, art. 730¹ § 1 i 2, art. 755 § 1

W przypadku naruszania służebności kluczowe jest bezzwłoczne złożenie wniosku o zabezpieczenie powództwa (art. 730 K.p.c.). Wniosek taki musi uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730¹ § 1 i 2 K.p.c.). Interes prawny istnieje, gdy brak zabezpieczenia poważnie utrudni wykonanie przyszłego orzeczenia.

W sprawie M. K.a wniosek o zabezpieczenie miał na celu wstrzymanie robót budowlanych A. Z. i nakazanie jej przywrócenia stanu sprzed naruszeń (art. 755 § 1 K.p.c.). Równolegle należy przygotować i złożyć pozew o ochronę służebności gruntowej i odszkodowanie, który zawierać będzie żądania zaniechania naruszeń, przywrócenia stanu poprzedniego oraz zasądzenia odszkodowania za zniszczenia wraz z odsetkami.

Złożenie wniosku o zabezpieczenie powództwa jest szczególnie ważne, gdy, tak jak w tym przypadku, działania strony przeciwnej prowadzą do eskalacji szkody i faktycznie uniemożliwiają korzystanie z przysługującego prawa.

Najczęstsze pytania

Czym jest służebność gruntowa?

Służebność gruntowa to ograniczone prawo rzeczowe, które obciąża jedną nieruchomość (nieruchomość obciążoną) na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej). Polega ono na prawie do korzystania z nieruchomości obciążonej w określonym zakresie lub na ograniczeniu właściciela nieruchomości obciążonej w dokonywaniu pewnych działań.

Czy służebność musi być wpisana do księgi wieczystej?

Służebność gruntowa ustanowiona umową wymaga wpisu do księgi wieczystej. Wpis ma charakter konstytutywny, co oznacza, że dopiero z chwilą wpisu prawo powstaje i staje się skuteczne wobec każdego kolejnego właściciela nieruchomości obciążonej.

Kto ponosi koszty utrzymania drogi służebnej?

W braku odmiennej umowy, obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej, np. nawierzchni drogi, obciąża właściciela nieruchomości władnącej. Umowa może jednak ten obowiązek przenieść na właściciela nieruchomości obciążonej.

Jak długo trwa sprawa o zniesienie służebności w sądzie?

Sprawy o zniesienie lub zmianę służebności są rozpoznawane przez sądy rejonowe. Czas trwania postępowania w pierwszej instancji może wynosić od roku do nawet trzech lat, a w przypadku apelacji do sądu okręgowego, należy doliczyć kolejne 1-2 lata.

Czy można zmienić przebieg służebności drogi?

Tak, przebieg służebności drogi może zostać zmieniony. Właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności, jeżeli wskutek zmiany stosunków służebność stała się dla niego szczególnie uciążliwa, a zmiana nie naruszy rażąco interesu nieruchomości władnącej.

Dokumenty sprawy do pobrania

Masz podobną sprawę? Przeanalizuj ją w CaseBox AI

Wykup pakiet Konsultacja Prawna, dodaj swoje dokumenty i przeprowadź analizę samodzielnie — z odwołaniami do przepisów i orzeczeń.

Przeanalizuj własną sprawę

Obsługujesz takie sprawy? Pozyskaj zapytania przez Giełdę CaseBox

Na Giełdę trafiają zanonimizowane opisy spraw użytkowników CaseBox.

Zobacz Giełdę CaseBox · Plany Prawnik i Kancelaria

Podstawy prawne

Brzmienie: Art. 294 Kodeks cywilny

Właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem, jeżeli wskutek zmiany stosunków służebność stała się dla niego szczególnie uciążliwa, a nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 295 Kodeks cywilny

Jeżeli służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 285 Kodeks cywilny

§ 1. Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa). § 2. Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 6 Kodeks cywilny

Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 251 Kodeks cywilny

Do ochrony praw rzeczowych ograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 222 Kodeks cywilny

§ 1. Właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. § 2. Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 415 Kodeks cywilny

Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 361 Kodeks cywilny

§ 1. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. § 2. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 442¹ Kodeks cywilny

§ 1. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. § 2. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 3. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 289 Kodeks cywilny

§ 1. W braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej. § 2. Jeżeli obowiązek utrzymywania takich urządzeń został włożony na właściciela nieruchomości obciążonej, właściciel odpowiedzialny jest także osobiście za wykonywanie tego obowiązku. Odpowiedzialność osobista współwłaścicieli jest solidarna.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 118 Kodeks cywilny

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 730 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. § 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 730¹ Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. § 1[1]. W sprawach wymienionych w art. 479[89] sąd w ramach oceny, czy uprawdopodobniono roszczenie, bierze pod uwagę prawdopodobieństwo unieważnienia prawa wyłącznego w innym toczącym się postępowaniu. Okoliczność tę ustala się w oparciu o informacje pochodzące od stron, chyba że jest ona znana sądowi z urzędu. § 2. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. § 2[1]. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia uważa się za uprawdopodobniony, gdy żądającym zabezpieczenia jest powód dochodzący należności zapłaty z tytułu transakcji handlowej w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w przypadku gdy wartość tej transakcji nie przekracza siedemdziesięciu pięciu tysięcy złotych, a dochodzona należność nie została uregulowana i od dnia upływu terminu jej płatności upłynęły co najmniej trzy miesiące § 3. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 2 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. § 1a. (uchylony) § 2. (uchylony) § 3. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

Strona przepisu

Brzmienie: Art. 755 Kodeks postępowania cywilnego

§ 1. Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W szczególności sąd może: 1) unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania; 2) ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem; 3) zawiesić postępowanie egzekucyjne lub inne postępowanie zmierzające do wykonania orzeczenia; 4) uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem; 5) nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze. § 2. W sprawach o ochronę dóbr osobistych zabezpieczenie polegające na zakazie publikacji może być udzielone tylko wtedy, gdy nie sprzeciwia się temu ważny interes publiczny. Udzielając zabezpieczenia, sąd określa czas trwania zakazu, który nie może być dłuższy niż rok. Jeżeli postępowanie w sprawie jest w toku, uprawniony może przed upływem okresu, na który orzeczono zakaz publikacji, żądać dalszego zabezpieczenia; przepisy zdania pierwszego i drugiego stosuje się. Jeżeli uprawniony zażądał dalszego zabezpieczenia, zakaz publikacji pozostaje w mocy do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku. § 21. Przepisu art. 731 nie stosuje się, jeżeli zabezpieczenie jest konieczne dla odwrócenia grożącej szkody lub innych niekorzystnych dla uprawnionego skutków. § 2[2]. W sprawach wymienionych w art. 479[89] sąd udziela zabezpieczenia po wysłuchaniu obowiązanego, chyba że konieczne jest natychmiastowe rozstrzygnięcie wniosku. Nie dotyczy to sposobów zabezpieczenia w całości podlegających wykonaniu przez komornika albo polegających na ustanowieniu zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią gospodarstwa rolnego. § 2[3]. W sprawach wymienionych w art. 479[89] sąd oddala wniosek o udzielenie zabezpieczenia, jeżeli został on złożony po upływie 6 miesięcy od dnia, w którym strona lub uczestnik postępowania powziął wiadomość o naruszeniu przysługującego mu prawa wyłącznego. § 3. Sąd doręcza obowiązanemu postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym, w którym nakazuje mu wykonanie lub zaniechanie czynności albo nieprzeszkadzanie czynnościom uprawnionego. Nie dotyczy to postanowień nakazujących wydanie rzeczy będących we władaniu obowiązanego.

Strona przepisu

Stan prawny i aktualizacja materiału: 2026-10-05.